Zelf mogen kiezen. Over inspraak en zelfbeschikking in de kleuterklas.

Dit blogbericht werd oorspronkelijk geschreven in het Portugees door Mónica Silveira Maia, samen met Joana Baptista Borges (pedagogisch directeur en kleuterleerkracht in Quinta Amarela). Het werd heel erg gesmaakt door de Portugese kleuterleerkrachten. Om die reden vertaalde het PARTICIPA-team van hogeschool ODISEE dit bericht. Is jouw interesse gewekt? Op 18 mei is er een gratis studienamiddag met workshops over inspraak. Er zijn nog vrije plaatsen.

“Ik wil pas een verse pamper na Zita.”

“Ik begin na het weekend met mijn dieet.”

Beide zinnen weerspiegelen keuze en een gevoel van controle. Maar tussen beide situaties zit een grote sprong in tijd en levenservaring, die ons verandert, van een kind dat kiest, naar een volwassene die beslist. De eerste situatie ontstaat meestal wanneer iemand het kind de mogelijkheid geeft om te kiezen (wil je nu of na jouw vriendinnetje?) – zelfs binnen een onvermijdelijke gebeurtenis of routine (zoals een verschoningsmoment). In de tweede situatie is het meestal de persoon zelf die deze keuzekans identificeert en initieert (in dit geval de mogelijkheid om het dieet nog even uit te stellen). Een dergelijke autonomie bereiken, hangt af van de context, hoeveel en hoe we geprikkeld worden om te kiezen.

In dit blogbericht hebben we het over keuzemogelijkheden in de kleuterklas.

Waarom zijn keuzemogelijkheden belangrijk tijdens dagelijkse routines?

Keuzemogelijkheden creëren gebeurt door de volgende reeks van acties:

  1. Geef het kind meer dan één optie;
  2. Sta toe dat het kind een optie selecteert op basis van persoonlijke voorkeuren;
  3. Geef de geselecteerde optie.

Meer dan de individuele acties, geven keuzemogelijkheden het kind een gevoel van controle en een grotere voorspelbaarheid van de context. Het wordt om deze reden als een voorloper van zelfbeschikking beschouwd, waarbij we zelfbeschikking omschrijven als de zin en het vermogen om het eigen leven te sturen. Het aanbod aan keuzemogelijkheden heeft niet alleen een langdurige impact op de bevordering van zelfbeschikking, maar er zijn ook onmiddellijke positieve resultaten. Neem de voorbeelden uit de introductie. Hoe vaak verandert het verpamperen in een gevecht om de macht tussen de volwassene en het kind? De mogelijkheid “wil je nu of na Zita?” geeft het kind enige controle, zelfs wetende dat de pamper zal worden verschoond.

Volgens wetenschappelijk onderzoek [1, 2, 3] kan je keuzemogelijkheden inzetten als effectieve strategieën voor gedragsmanagement. Wanneer taken worden voorafgegaan door keuzes:

  • zullen kinderen langer en op een meer autonome manieren betrokken blijven;
  • zullen ze meer pro-sociaal en minder problematisch gedrag vertonen;
  • zullen ze beter met elkaar en met de leerkracht omgaan.

Specialisten zijn het erover eens dat keuzemogelijkheden de kwaliteit van de kinderopvang en de kleuterschool verhogen. In het bijzonder voor kinderen met een atypische ontwikkeling is het belangrijk om opzettelijk en systematisch keuzemogelijkheden in te bouwen in het pedagogisch handelen. Door persoonlijke en contextuele factoren ervaren kinderen met een atypische ontwikkeling immers meer beperkingen in de ontwikkeling van zelfbeschikking in het algemeen en in de competentie om keuzes te maken in het bijzonder [2, 4]. Hierdoor is er een grotere nood om deze mogelijkheden in hun dagelijks leven uit te breiden en te structureren.

Hoe bevorder je keuzemogelijkheden?

Om de keuzemogelijkheden uit te breiden, breng je best eerst alle routines in kaart en identificeer je op elk moment de situaties waarin de volwassene de keuze kan aansporen en structureren. We kunnen verschillende soorten keuzes bedenken en promoten [1, 5]:

  • Waar – de plaats waar het kind de taak zal doen of spelen (bijvoorbeeld wil je naar het verhaal luisteren aan tafel of op de vloer?).
  • Wanneer – het moment waarop het kind de taak begint of voltooit of speelt (bijv. je hebt je kleuren gekozen, ben je klaar om te beginnen? Hoe ver ga je schilderen voordat je een pauze neemt? Wat wil je eerst doen?).
  • Waarmee – de specifieke materialen die het kind nodig heeft om de taak te voltooien of te spelen (bijvoorbeeld wil je kleurpotloden of stiften gebruiken?).
  • Met wie – de mensen met wie het kind zal spelen of de taak zal doen (bijv. wil je bij mij zitten of ben je liever in de buurt van je vriend?).
  • Wat – de activiteit of het spel waarbij het kind betrokken zal zijn of zal optreden (bijv. wat wil je nu doen?).

Om de vaardigheid van “keuzes maken” te ondersteunen en te structureren, is het volgende belangrijk [1, 3, 5]:

  • Laat het kind kleine en tastbare keuzes maken over wat onmiddellijk volgt; bijvoorbeeld keuzemogelijkheden tijdens één activiteit bevorderen, met opties die binnen het fysieke of visuele bereik van het kind liggen;
  • Stel eerst een beperkt aantal opties vast om te kiezen; begin bijvoorbeeld met het presenteren van slechts twee of drie opties (bijvoorbeeld “wil je naar de boekenhoek, het huishoek of de autohoek gaan?”);
  • Toon elke optie door ernaar te wijzen, gebruik een relevant object als referentie of geef visuele informatie;
  • Wees consistent in de presentatie en reactie op de keuze; bijvoorbeeld dezelfde opties in een bepaald gebied behouden; en reageren op de keuze van het kind door de geselecteerde optie te geven;
  • Combineer geleidelijk en opeenvolgend andere soorten keuzes; bijvoorbeeld wanneer het kind het materiaal kiest om te gebruiken (met wat), geef het kind dan de mogelijkheid om ook te kiezen waar (in de klas) hij / zij de geselecteerde optie in actie wil brengen.

Het bevorderen van keuzemogelijkheden betekent niet dat je jouw routines of jouw planning opgeeft, maar in plaats daarvan kinderen een gevoel van controle laat over kleine, impliciete variaties op alledaagse momenten. Het betekent dat je de kinderen de macht geeft om activiteiten of taken te beïnvloeden door middel van keuzes. Dat willen we met dit blogbericht onderstrepen.

Ongetwijfeld hebben deze eenvoudige en concrete keuzes niet veel betekenis in vergelijking met de keuzes die in de toekomst gemaakt moeten worden. Maar deze oefening is een fundamentele voorloper van besluitvorming, probleemoplossing en het stellen van doelen in het volwassen leven.

En nu? Welk blogbericht kies je om te lezen (wat)? Voor of na de koffie (wanneer)? Thuis in de woonkamer of op school (waar)? (…)

Dit blogbericht werd oorspronkelijk geschreven in het Portugees door Mónica Silveira Maia, samen met Joana Baptista Borges (pedagogisch directeur en kleuterleerkracht in Quinta Amarela).

Referenties

[1] Jolivette, K., Stichter, J., Silisky, S., Scott, T., & Ridgley, R (2002). Naturally occurring opportunities for preschool children with and without disabilities to make choices. Education and Treatment of Children, 25(4), 396-414. https://www.jstor.org/stable/42899719

[2] Jolivette, K., Stichter, J., & McCormick, K. (2002). Making choices – improving behavior – engaging in learning. Teaching Exceptional Children, 34(3), 24–30. https://doi.org/10.1177/004005990203400303

[3] Green, K., Mays, N., & Jolivette, K. (2011). Making choices: A proactive way to improve behaviors for young children with challenging behaviors. Beyond Behavior, 20, 25–31. https://gseuphsdlibrary.files.wordpress.com/2013/03/making-choices.pdf

[4] Palmer, S., et al (2012). Foundations for self-determination in early childhood: An inclusive model for children with disabilities. Topics in Early Childhood Special Education, 33(1), 38–47. https://doi.org/10.1177/0271121412445288

[5] Borges, J. (2015). A expansão sistematizada de oportunidades de escolha como estratégia de suporte à participação (Dissertação de Mestrado não publicada) [The systematized expansion of opportunities to choose as a strategy that supports participation (Unpublished Master’s dissertation)]. Instituto politécnico do Porto, Porto, Portugal. https://recipp.ipp.pt/handle/10400.22/6775

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.