Content and Language Integrated Learning in de kleuterklas: make the impossible possible!

Deze blogpost werd geschreven door Eva Faes, lerarenopleider en onderwijsonderzoeker aan de AP-hogeschool

The colour monster

Hello children, goedemorgen, good morning! Today, we are travelling to… We reizen naar… And in that other country, we are going to speak English. We gaan Engels spreken.

(Leerkracht toont voorpagina van het boek)

Do you see these monsters? Yes? Do you know this book?

The monsters here, they have a colour. What colours do you see? Blauw, yes, that’s blue in English. How does the blue one look? Triest? Yes, sad, that’s right. And here is a red monster. And a yellow one. Yes, geel in English is yellow.

Let us listen to what the book is about.


Bovenstaand fragment komt niet uit een internationale school maar uit een CLIL-les in een derde kleuterklas in Vlaanderen. CLIL staat voor Content and Language Integrated Learning, waarbij niet-taalvakken worden aangeboden in een vreemde taal.

Je gebruikt met andere woorden als instructietaal een andere taal dan het Nederlands.

Er zijn verschillende manieren om om te gaan met meerdere talen in je klas/school. Van het omarmen van aanwezige thuistalen tot lesgeven in een andere instructietaal (CLIL).

Meertaligheid is een kracht!

Meertaligheid is een kracht, daar zijn heel veel wetenschappers het over eens (Agirdag, 2020). Meertalige kinderen kunnen communiceren in meerdere talen, kunnen vaak beter reflecteren op taal dan eentaligen en leren ook gemakkelijker nieuwe talen (Unsworth, 2022).

Deze voordelen gelden trouwens voor alle talen van de wereld, niet enkel voor de Belgische landstalen.

Andere talen en dialecten zitten zo diepgeworteld in onze samenleving, ze zijn zo’n groot deel van onze identiteit en dus zo betekenisvol, en toch, toch is er te weinig plaats voor in ons onderwijs. Het onderwijssysteem in Vlaanderen is nog steeds vooral op eentaligen gericht, we missen hier heel wat (21e eeuwse) ontwikkelings- en leerkansen in een diverse wereld.

Alle talen van de wereld

We weten wel al langer dat het essentieel is om expliciet alle talen te waarderen. Heel veel leerkrachten begroeten kinderen daarom ’s ochtends in verschillende talen of vragen aan meertalige ouders om te komen voorlezen in de thuistaal. Het omarmen van het talige repertoire van de kinderen in je klas, is een belangrijke eerste stap. Door op school begrip te tonen voor en interesse te hebben in de meertalige thuissituatie laat je ouders zien dat je de volledige identiteit van het kind belangrijk vindt, wat een positief effect kan hebben op hun betrokkenheid op school en ook op het kind zelf (Van Praag et al., 2016).

Spreek jij als leerkracht zelf meerdere talen of dialecten? Modeleer dan zeker aan de kinderen hoe je switcht tussen die talen of die dialecten. Toon ook hoe je je eigen talige repertoire omarmt. Doe samen aan taalbeschouwing door met je kleuters in gesprek te gaan of door taalgrapjes te maken.

Als een kleuter spreekt over “een stylo” en jij zegt “ah, bedoel je “een balpen”? koppel er dan bijvoorbeeld meteen een positief leermoment aan. “Zeggen jullie dat thuis, “een stylo”?” “Dat is misschien typisch voor jouw dialect, weet je, in mijn dialect is dat “een bic”.”

“Andrew, hoe noem je dit in het Engels, weet jij dat?” “En Dilek, hoe zeg je pen in het Turks?” “Dolmakalem?” “Dat is een veel langer woord dan pen hé. Wat klinkt dat mooi, zeg.”

Functioneel meertalig leren

Het Steunpunt Diversiteit en Leren van de UGent werkte het concept functioneel meertalig leren uit (Sierens en Van Avermaet, 2014).

Het actief inzetten van de aanwezige thuistalen als hefboom tot leren is een belangrijk vervolg op het omarmen van meertaligheid.

In je (kleuter)klas kan je op verschillende manieren aan de slag met functioneel meertalig leren.

  • Laat meertalige kinderen vooraf een verhaal beluisteren in hun thuistaal.
  • Laat kinderen die dezelfde taal spreken overleggen in die taal en terugkoppelen in het Nederlands.
  • Ga zelf op zoek op deepl.com of google translate naar woorden die een meertalig kind waarschijnlijk wel al in de thuistaal, maar nog niet in de schooltaal kent.

Niemand verwacht natuurlijk dat jij alle aanwezige talen beheerst, maar tegenwoordig is er zo veel te vinden online. De kracht zit vooral in jouw interesse en openheid om met alle aanwezige talen aan de slag te gaan. Aan het eind van deze post vind je een heleboel hulpbronnen als opstart. Ook bij Docatlas in Antwerpen of Turnhout, is het aanbod meertalige prentenboeken of hulpmiddelen groot.

CLIL

Misschien kan jij of je school nog wat verder gaan in het omarmen en inzetten van meertaligheid en in de kleuterklas experimenteren met CLIL?

CLIL heeft als voordeel dat je als instructietaal een taal gebruikt die voor de meerderheid van de kinderen vreemd is. Hierdoor ervaren eentalige en meertalige kinderen, zelfs al is het maar voor enkele lessen, dat ze in hetzelfde (taal)schuitje zitten. De anderstalige nieuwkomers in je klas zullen misschien veel actiever (durven) meedoen omdat ze zich niet meer de vreemde eend in de bijt voelen? Misschien zijn je meertalige kleuters wel sneller weg met de CLIL-taal dan de eentalige Nederlandstalige kinderen? Denk maar eens aan het zelfvertrouwen van je kleuters op zulke momenten.

In een een CLIL-les streef je dubbele doelstellingen na. Je formuleert zowel inhoudelijke doelen als taaldoelen en je gebruikt de vreemde taal als instructietaal.

Maak je niet al te veel zorgen over je eigen niveau van die taal. Je hoeft de taal niet perfect te spreken om te CLILLEN. Bereid vooral je CLIL-les goed voor door vooraf dialogen uit te schrijven en een streefwoordenlijst(je) in de vreemde taal op te stellen.

In het geval van kleuteronderwijs, spreken we ook van zwakke CLIL of soft CLIL. De focus ligt meer op de cognitieve ontwikkeling en op de communicatieve vaardigheden, dan op de inhoud (Garcia, 2015).

Een harde CLIL-aanpak daarentegen focust op de inhoud van de leerstof met een kleinere en ondersteunende hoeveelheid linguïstische vaardigheden.

Concreet

Vb.:

Inhoudelijk doel (van: www.onderwijsdoelen.be)

  1. De kleuters kunnen bij zichzelf onderkennen wanneer zij bang, blij, boos of verdrietig zijn en kunnen dit op een eenvoudige wijze uitdrukken.
  2. de kleuters kunnen bij anderen gevoelens van bang, blij, boos en verdrietig zijn herkennen en kunnen meeleven in dit gevoel

Taaldoel:

  1. Kleuters kunnen (ook) in het Engels zeggen dat ze happy, sad, angry or scared zijn.
  2. Kleuters kunnen (ook) in het Engels empathisch reageren met: “sorry, happy for you, don’t worry”.

Tips:

  • Laat je klaspop de CLIL-taal spreken. Jules kan in het Engels een kringgesprek voeren.
  • Maak van de winkelhoek een markt in een ander land. Une glace fraise – trois euro, apples – two pounds, pomodori – quattro euro/kilo.
  • Ontwikkel een projectweek in de klas waarin je heel de week in een ander land leeft en in een andere taal werkt.
  • Creëer hoeken met heel veel interactie. Vb.: een memory met de emoties en je laat de kleuters de emoties benoemen in het Engels of in het Nederlands.

Zorg ervoor dat jij als leerkracht voortdurend scaffoldingstechnieken inzet. Jij modelleert, jij gebruikt visuele ondersteuning, je gebruikt heel veel gebaren, je zet digitale middelen in, je vertaalt woorden, enzovoort. Je scaffoldingstechnieken zorgen ervoor dat kleuters ongeremd en veilig kunnen experimenteren met de CLIL-taal.

Terwijl je je focust op inhouds- en taaldoelen bereik je onbewust misschien nog het belangrijkste doel: CLIL en meertalig onderwijs dragen bij aan wereldburgerschap. Kinderen leren elkaars talen of andere talen, andere identiteiten en andere culturen waarderen en begrijpen. Zeker in deze tijden van onbegrip en propaganda, geeft vooral dat doel heel veel hoop.

Bibliografie

  • Agirdag, O. (2020). Onderwijs in een gekleurde samenleving. Antwerpen: Epo.
  • Coole, D. & Valk, Anja (2015). Actief met taal. Coutinho.
  • Gielen, Sara & Işçi, Ayse (2015). Meertaligheid, een troef!. Abimo uitgeverij.
  • Martens, L. & Van de Craen, P. (2017). Klaar voor CLIL. Het CLIL-handboek voor Vlaanderen en Nederland. Acco.
  • Unsworth, S. (2022). Meertalig opvoeden, hoe dan? Hoe leerkrachten ouders kunnen adviseren. Tijdschriftmeertaal.nl.
  • Van Praag, L., Sierens, S., Agirdag, O. Lambert, P. Slembrouck, S., Van Avermaet, P., Van Braak, J., Van de Craen, P., Van Gorp, K., & Van Houtte, M. (red.) (2016). Haal meer uit meertaligheid. Omgaan met talige diversiteit in het basisonderwijs. Leuven / Den Haag: Acco.

Interessante websites om verder te lezen/luisteren

Meertalige lesmethoden en tips voor anders- en meertalige prentenboeken

Een gedachte over “Content and Language Integrated Learning in de kleuterklas: make the impossible possible!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.