Fietsen met kleuters: leve de loopfiets!

Onze gastblogger is Els Hendrickx van de Vlaamse Stichting Verkeerskunde.

Fietstraining in het kleuteronderwijs of niet?

Om de vraag meteen te beantwoorden: JA! Fietstraining bij kleuters heeft immers alleen maar voordelen: de kinderen raken vertrouwd met een fiets (dat is thuis niet altijd het geval) en ze oefenen vaardigheden die ze later nodig hebben in het echte verkeer. Bovendien draagt fietseducatie bij tot het stimuleren van een gezonde en actieve levensstijl.

Fietstraining bij kleuters kunnen we dus alleen maar aanraden. Pak het wel op de juiste manier aan:

  • ga gefaseerd te werk en hou rekening met de beperkingen van kleuters
  • leer je kleuters fietsen op een loopfiets, niet op een fiets met zijwieltjes

Beperkingen bij kleuters in het verkeer

Nooit alleen het verkeer in!

Kleuters zijn klein, en worden al snel onzichtbaar in het verkeer, zeker tussen of achter geparkeerde wagens! Bovendien denken kinderen tot de leeftijd van ongeveer 7 jaar dat ze onschendbaar zijn. De realiteitszin is nog niet ontwikkeld en de fantasie primeert. Zo kan een kleuter denken dat je na een botsing met een auto net als bij Tom & Jerry weer kan rechtstaan. ‘Stoute auto!’ Een kind in het verkeer is ook alleen bezig met wat hem interesseert en dat is vaak niet het verkeer zelf: een vogeltje in de lucht, een bal op de grond of een vriendje verderop leiden meteen af. Hou er dus altijd rekening mee dat kleuters, zowel door hun fysieke gestalte als hun kleuterbrein, NIET in staat zijn om veilig alleen in het verkeer te stappen. Neem hen altijd bij de hand!

Stimuleer ontwikkeling met de juiste (fiets-)activiteiten!

Neurologisch, zintuiglijk en motorisch zijn jonge kinderen nog volop in ontwikkeling. De juiste fietstraining kan die ontwikkeling wel stimuleren. In het Loopfietsbrevet van de VSV staan spelletjes en activiteiten om de ontwikkeling van kleuters te bevorderen.

Beweging oefent reflexen

Bewegen is heel belangrijk bij kleuters: bewegingsprikkels helpen het zenuwstelsel en de reflexen ontwikkelen. Blijvende reflexen zoals hoofdrechtings- en evenwichtsreflexen hebben we nodig om veilig te fietsen en stappen in het verkeer.

Horen: auto of vliegtuig?

Ook al horen jonge kinderen in het algemeen beter dan volwassenen, toch kunnen ze moeilijk de richting aanduiden waar het geluid vandaan komt. Ook geluiden herkennen, lukt voor kleuters pas na veel oefening. Zo kunnen ze bijvoorbeeld moeilijk het geluid van een auto onderscheiden van dat van een vliegtuig.

Kijken: tunnelvisie en afstanden inschatten

Het gezichtsveld van een kleuter is veel minder breed dan dat van een volwassene. Het is alsof de kleuter oogkleppen op heeft. Door die ‘tunnelvisie’ is de kleuter benadeeld in het verkeer. Een auto die van links of rechts nadert, kan hij niet onmiddellijk zien. Daarom moet hij zijn hele hoofd meebewegen als hij goed opzij wil kijken. Als een kleuter zich draait, zal zijn hele lichaam meebewegen. Het hoofd moet dus nog ‘loskomen’ van de romp. Dat kan aangeleerd worden.

Kleuters kunnen afstanden en snelheden nog niet inschatten. Ze hebben een fotografisch gezichtsveld, m.a.w. het kind kan naar links en rechts kijken, maar ziet dat als een momentopname zoals bij een foto. Tot de leeftijd van 6 à 7 jaar kan een kind de beweging van een voertuig niet goed waarnemen. Een kleuter denkt dat een auto die nog veraf is, stilstaat. Hij zal dan ook vaak schrikken als die auto plots dichtbij komt.

Motorisch: trappen, evenwicht en reactievermogen

Kinderen leren eerst enkelvoudige bewegingen zoals trappen of evenwicht bewaren. Later combineren ze deze twee bewegingen in één beweging. Dat noemen we een samengestelde beweging. Vooral om te leren fietsen is dat combineren van groot belang. Ook het reactievermogen bij kleuters is nog onderontwikkeld: een kleuter heeft twee tot drie seconden extra tijd nodig om te reageren. Net die extra tijd is een groot nadeel in het verkeer, bijvoorbeeld als hij plots moet stoppen.

Leren fietsen

We onderscheiden vier fasen in het leren fietsen:

  1. Evenwichtsbehoud
  2. Stuurvaardigheid
  3. Verkeersvaardigheid
  4. Fietsvaardigheid

De eerste fase zouden kinderen tijdens de kleuterperiode moeten doorlopen.

Leve de loopfiets!

Kleuters kunnen hun evenwicht best trainen op een loopfiets met twee wielen (zonder trappers). We pleiten ervoor om de klassieke manier van leren fietsen, met steunwieltjes, niet langer toe te passen. Met een loopfiets zullen kleuters de afzonderlijke vaardigheden, trappen en evenwicht bewaren, veel beter onder de knie hebben en makkelijker kunnen omzetten in een samengestelde beweging. Een fiets met zijwieltjes geeft eigenlijk verkeerde informatie door aan hun evenwichtssysteem. Pas als kinderen stabiel, met snelheid en met grote behendigheid, op een loopfiets kunnen rijden, zijn ze klaar voor een kinderfiets met trappers.

Van stappen naar trappen

Wanneer kleuters leren trappen op een driewieler en hun evenwicht kunnen bewaren op een loopfiets, kunnen ze moeiteloos overschakelen naar een gewone fiets. De meeste kleuters schakelen rond 2,5 à 3 jaar over, andere pas op 4 à 5 jaar. Op de overschakeling naar gewone fiets staat geen vaste leeftijd. Laat dat zo: een kleuter moet zich vertrouwd genoeg voelen om over te schakelen naar een fietsje met trappers. Een kind kan best nog lang vasthouden aan zijn loopfiets net omdat het zo gemakkelijk is. Maar eens de stap gezet is de euforie vaak groot. Een kind dat met trappers kan fietsen voelt zich plots erg groot omdat het net als mama en papa fietst op een gewone fiets.

Wat moeten kleuters kunnen op de (loop)fiets?

  1. Links en rechts kijken
  2. Geluiden lokaliseren
  3. Evenwicht houden
  4. Opstappen en vertrekken
  5. Rechtdoor rijden
  6. Benen in de lucht houden
  7. Over een andere ondergrond rijden
  8. Slalommen
  9. Stoppen

Hoe trainen? Het Loopfietsbrevet! Het Fietsbrevet Brons!

Om al deze vaardigheden te oefenen, bestaan er leuke fietsspelletjes. Googelen maar! Wij verwijzen je zelf graag naar het Loopfietsbrevet en het Fietsbrevet Brons van de VSV: in de bijhorende handleidingen zijn activiteiten en spelletjes opgenomen om alle vaardigheden op een speelse manier in te oefenen. Op het einde stel je een loopfietsparcours op waarin je alle vaardigheden kan testen. Kleuters die het parcours afleggen, krijgen een (loop)fietsbrevet en een fijne beloning. De fietsbrevetten zijn volledig gratis en vind je op www.verkeeropschool.be.

Nog enkele praktische tips en weetjes

  • Tot 10 jaar mogen kinderen op het voetpad fietsen.
  • Een kinderfiets mag zeker niet te groot zijn. Een kind moet al zittend op de fiets met de beide voeten op de grond kunnen staan.
  • Bij de overstap naar een fietsje met trappers, worden remmen belangrijker. Gewone handremmen zijn vaak te groot voor kleine kinderhandjes. Een torpedorem is voor kinderen vaak eenvoudiger. Een torpedorem kan dan weer leiden tot slippen of moeilijkheden bij het vertrekken.
  • Bergop fietsen is een lastige klus, zeker als het zadel te laag staat.
  • Oefen met een nieuwe fiets op een ondergrond waar vallen minder pijn doet, bv. op een grasplein. Dus niet op een stenen ondergrond zoals een oprit.
  • Durvers zullen vaak sneller leren fietsen dan voorzichtige kinderen. Ze nemen meer risico’s.
  • Je hebt doorzetters en opgevers. Belangrijk is dat je het tempo van het kind volgt en blijft aanbieden zonder druk te zetten.
  • Je hebt impulsieve kinderen en perfectionisten. Impulsieve kinderen zullen gemakkelijker zonder veel na te denken doen, andere kinderen willen alles eerst bestuderen en testen en komen pas tot doen nadat ze 100% zeker zijn dat ze zullen slagen.

Filmpje: horen, zien en groeien in het verkeer

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.