Mijn kleuters denken wel als echte uitvinders, maar ze zijn nog niet zo handig. Wat nu?

Een bijdrage van Thijs Eeckhout en Ellen De Decker (ODISEE) n.a.v. het ‘STEM-tools!’ project

De 4-jarige Lara wil in de ontwerphoek met kosteloos materiaal een bootje ontwerpen voor muis Fer. Ze heeft een botervlootje te pakken en probeert daarop een karton te bevestigen met papierlijm. Maar dit wil maar niet lukken. Het kartonnetje valt er steeds af. Bij gebrek aan succes houdt Lara het al snel voor bekeken. 

Bovenstaand voorbeeld toont dat STEM (science-technology-engineering-mathematics) – activiteiten en in het bijzonder ontwerpactiviteiten niet altijd eenvoudig zijn voor kleuters. Bij de uitwerking van hun idee struikelen ze over fijnmotorische taken, zoals lijmen, knippen, plakken, bevestigen, knopen. Jammer want zo raken ze soms gefrustreerd, haken ze af en missen ze daarbij ook de denk- en taalstimulering die tijdens STEM-activiteiten vaak aan bod komen [1-3]. 

Dan maar geen STEM in de kleuterklas? Niet meer ontwerpen en onderzoeken? Neen toch! Hoe meer kleuters activiteiten met fijnmotorische handelingen doen, hoe bedrevener ze hier ook in worden [4]. 

We stellen jullie graag een speelse activiteitencyclus voor waarin kleuters als echte uitvinders experimenteren met fijnmotorische bevestigingstechnieken. Deze activiteiten hebben we ontwikkeld en uitgetest in het onderzoeksproject STEM-tools! Binnen dit project is Muis Fer de centrale figuur. Deze muis doorloopt samen met de kleuters de vijf fasen van een STEM-cyclus: 1) probleemstelling, 2) brainstorm, 3) ontwerpen en onderzoeken, 4) testen en 5) evalueren [5].

1. Probleemstelling: Muis Fer vindt uitvindersmateriaal

De kleuters merken bij het binnenkomen in de klas op dat er geknabbeld is aan het blaadje van de scheurkalender. Er ligt zelfs een stukje kaas in de kring, waar duidelijk is aan geknaagd! De kleuters ontdekken dat muis Fer aanwezig is in de klas of dat hij er moet geweest zijn. De STEM-cyclus wordt opgestart met een vertelplaat over muis Fer. Hij wil graag een uitvinder zijn en vindt dan ook in zijn kamer heel wat uitvindersmateriaal. En er liggen ook ontwerptekeningen (raket, luchtballon,…). Wat zou dat allemaal kunnen zijn en wat zou muis Fer allemaal kunnen doen? Misschien kunnen de leerkracht en de kleuters Fer wel helpen?

Bij de start worden de kleuters geprikkeld met een probleemstelling die aansluit bij hun leefwereld. Muis Fer maakt de kleuters enthousiast om te gaan experimenteren met heel wat uitvindersmateriaal. De leerkracht luistert naar de persoonlijke inbreng van de kleuters.

2. Brainstorm: Wat kan muis Fer doen met dat uitvindersmateriaal?

Samen met de kleuters bespreekt de leerkracht de uitvindersmaterialen en ideeën die op de vertelplaat staan. Waarvoor zou muis Fer een schaar nodig hebben? En wat zou muis Fer met paperclips kunnen doen? De leerkracht stelt concrete ‘wat/als’ en ‘hoe’ vragen. Om de antwoorden niet te vergeten, noteert de leerkracht de antwoorden van de kleuters op een groot blad papier. 

Tijdens de brainstormfase laat de leerkracht de kleuters het probleem van muis Fer zelf verder ontdekken. Ze worden uitgedaagd oplossingen te bedenken: wat kan muis Fer allemaal doen met zijn uitvindersmateriaal? 

3. Ontwerpen en/of onderzoeken: Aan de slag met het uitvindersmateriaal (ontwerpen en/of onderzoeken) 

Na de brainstorm is het aan de kleuters om muis Fer te helpen om zijn ideeën realiseren. Hiervoor heeft de leerkracht het uitvindersmateriaal in ‘uitvinderskarren’ gestopt, met daarbij werkkaarten. Er is een kar rond ‘knippen’ en een kar rond ‘bevestigen’. Tijdens het onderzoeken van de karren van muis Fer gaan de kleuters via de opdrachten op werkkaarten de uitvindersmaterialen te testen, zoals echte onderzoekers. 

Wat kunnen de kleuters doen met het uitvindersmateriaal? Welke opdrachten staan er zoals op de werkkaarten? 

 De leerkracht geeft de kleuters tijd om zelfstandig de materialen in de uitvinderskar te gaan onderzoeken en verkennen en begeleidt minimaal. Een kind zal zelf aangeven wanneer hij klaar is om aan de slag te gaan met de bijhorende werkkaarten van muis Fer die werden uitgewerkt op verschillende niveaus. 

4. Testen: Aan de slag met het uitvindersmateriaal 

Tijdens het onderzoeken van de uitvindersmaterialen van muis Fer worden de kinderen uitgedaagd om via de opdrachten de uitvindersmaterialen te testen, zoals echte onderzoekers. Ondertussen observeert de leerkracht de kleuters. Op basis hiervan kan de leerkracht differentiëren en kunnen eventueel moeilijkere opdrachtkaarten aangeboden worden.

Tijdens het observeren ligt de  focus op drie zaken: 1) fijne motoriek bij STEM-activiteiten; 2) cognitieve ontwikkeling met focus op STEMvaardigheden en 3) betrokkenheid.  Kleuters die na het uitvoeren van de opdrachten nog een stapje verder willen gaan en de problemen van muis Fer verder willen oplossen kunnen hierin uiteraard gestimuleerd worden (differentiatie).

5. Evalueren: Kleuters vertellen hoe ze muis Fer geholpen hebben 

Na het onderzoeken/ontwerpen en testen gaat de leerkracht met de kleuters, met muis Fer en met de uitvinderskar in de kring zitten. De kleuters vertellen over hoe ze de opdrachten op de werkkaarten uitgevoerd hebben en wat ze gemaakt hebben (product), hoe ze samengewerkt hebben en welke stappen ze allemaal doorlopen hebben (proces).

Belangrijke fase doorheen het hele onderzoeksproces: vanaf de start van het STEM-project ga je als leerkracht op gepaste momenten tussentijdse feedback formuleren. Het doel is om de kleuters bewust te maken van hun eigen handelingen en acties. Daarnaast is het cruciaal om op het einde van het STEM-project tijd en ruimte te maken voor een kritische bespreking: vooropgestelde criteria aftoetsen, verwachtingen en gevoelens bij de groep peilen, etc.

Twee ervaren kleuterleerkrachten van basisschool de Linde in Nieuwerkerken gingen in hun tweede kleuterklas aan de slag met de uitvinderskarren, en zagen de fijnmotorische vaardigheden (knippen en bevestigen) van hun kleuters groeien. Hun advies is om voldoende tijd in te plannen om iedere stap van de cyclus te doorlopen. De kinderen moeten voldoende tijd en ruimte krijgen om samen te brainstormen en te experimenteren met het aangeboden materiaal. Wanneer muis Fer in elke fase opduikt, prikkelt hij hen hierin enorm.

Wil je meer weten over ‘STEM-Tools!’ en hoe je kleuters kan voorbereiden op STEM-activiteiten door fijnmotorische vaardigheden voorop te stellen? Neem een kijkje op onze website! Of vraag een professionaliseringsworkshop aan. Je vindt op de website ook alvast meer info en materialen om de aanpak te verkennen (o.m. uitgeschreven fiches van de verschillende STEM-fasen, instructies voor de leerkracht, de werkkaarten voor de kls).

Referenties

  • [1] Eeckhout, T., Taelman, H., & Algoet, M. (2020). STEM op taal voor kleuters: De wereld ontdekken in een diverse kleuterklas én tegelijk taal stimuleren. Onderzoeksrapport Odisee.
  • [2] Cabell, S. Q., DeCoster, J., LoCasale-Crouch, J., Hamre, B. K., & Pianta, R. C. (2013). Variation in the effectiveness of instructional interactions across preschool classroom settings and learning activities. Early Childhood Research Quarterly, 28(4), 820–830. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2013.07.007
  • [3] Henrichs, L. F. & Leseman, Paul P.M. (2014). Early Science Instruction and Academic Language Development Can Go Hand in Hand. The Promising Effects of a Low-Intensity Teacher-Focused Intervention. International Journal of Science Education, 36 (17), 2978-2995.
  • [4] Suggate, S., Stoeger, H., & Pufke, E. (2017). Relations between playing activities and fine motor development. Early Child Development and Care, 187(8), 1297-1310.
  • [5] Eeckhout, T. (2018). Professionalisering van de kwaliteit van (na)schoolse STEM-activiteiten: STEM-kompas. Aalst: Odisee.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.