Krabbelen, kleuren, krijten, verven… zo leer je schrijven

Onze gastbloggers zijn prof.dr. Hilde Van Waelvelde, Griet Dewitte en Barbara De Mey, UGent Revalidatiewetenschappen.

Moeten onze kinderen wel nog leren schrijven nu alles gedigitaliseerd raakt? Ja, want leren lezen en leren schrijven ontwikkelen samen en ondersteunen elkaar. Ja, want het schriftelijk noteren helpt om informatie te verwerken [1]. En ja, het leren schrijven laat toe de fijnmotorische ontwikkeling verder te stimuleren en traint tegelijkertijd heel wat denk-functies. 

Kleuters spelen nog weinig buiten en zitten thuis te vaak voor een scherm.  En dat is te zien in een algemeen vertraagde motorische ontwikkeling [2]. Maar ook de fijnmotorische ontwikkeling van kleuters vertraagt. En sinds de smartphones steeds meer in peuter- en kleuterhanden terecht komen, is het wachten op een studie die aantoont dat dit een negatieve invloed heeft op de fijne motoriek van onze kleuters en wellicht dus ook op het ontwikkelen van schrijfmotoriek [3]. Weet je nog, vroeger kregen de kinderen op restaurant een kleurplaat en potloodjes. Nu is dat schermpje zoveel aantrekkelijker.

Schrijven is een heel complexe motorische vaardigheid waar veel meer bij komt kijken dan een pen vasthouden. Maar het bewegen van een pen over het papier, de motorische activiteit, is uiteindelijk wel wat tot het schrijfresultaat leidt. Net zoals leren fietsen, zwemmen, breien.. is leren schrijven gebaseerd op de principes van het motorisch leren. Om een vaardigheid te leren dienen er verbindingen gelegd te worden in ons brein om een motorisch programma vast te leggen, zodat dit snel en efficiënt gebruikt kan worden. En waar alle wetenschappelijk onderzoek het over eens is: dat vereist herhaling, oefenen! Om een pen te hanteren moeten die vingertjes en pols fijne bewegingen kunnen controleren. Dat moet je leren, van gemakkelijk naar moeilijk, van wasco naar vulpen en alles er tussen in. Je kan de vingerbewegingen ook leren beheersen door met klei te werken, te scheuren, te knippen…. In elke kleuterklas een fijnemotoriekkoffer, zou best handig zijn. De kleuter moet echter ook zijn romp en hoofd rechtop kunnen houden en de blik stabiliseren om die vingertjes te controleren. De ontwikkeling van grove en fijne motoriek gaan hand in hand. Meer buiten spelen, meer bewegen is niet alleen noodzakelijk voor het ontwikkelen van een gezonde levensstijl. Het is bovendien aangetoond dat het een positieve invloed heeft op de ontwikkeling van cognitieve functies. Dus voldoende bewegen, groot- en fijnmotorisch, is absoluut noodzakelijk voor de evenwichtige ontwikkeling van een kleuter. Vermits dit thuis steeds minder gebeurt, zal de rol van de school nog belangrijker worden.

In de derde kleuterklas wordt er gestart met het voorbereidend schrijven. Men gaat al oefenen op het tekenen van vormen die ook in letters worden gebruikt.  Op dat moment is het wel nodig te kijken of het kind de vereiste vingerbewegingen al goed genoeg beheerst om die moeilijke vormen op de juiste manier op papier te zetten. Dit is het moment om extra ondersteuning te bieden als dit nog niet lukt.  Zo kan de kleuter veilig naar het eerste leerjaar. 

Sommige van de programma’s die in Vlaanderen gepromoot worden om de motorische ontwikkeling te stimuleren, berusten nog op verouderde inzichten over motorisch leren. Vroeger dacht men dat de integratie van de babyreflexen een voorwaarde was om verder te ontwikkelen en dat je motorische problemen kon oplossen door terug te keren naar die eerste ontwikkeling. Neurologisch weten we nu dat dit niet zo is en we weten ook dat er geen bewijs is dat deze programma’s werken voor kinderen met problemen. De oefeningen zelf, in die programma’s, zijn vaak wel leuke oefeningen. Maar daar heb je geen duur programma voor nodig. Met voldoende aandacht voor de motoriek en de creativiteit van leerkrachten kunnen we die motorische ontwikkeling de extra duw in de rug geven die nodig is voor alle kinderen. Klassikale programma’s zoals het eenvoudige Animal Fun Program [4-7] in het buitenland hebben aangetoond dat extra oefenen helpt!

En indien er voor sommige kinderen meer aan de hand lijkt, dan kan een ergo- of kinesitherapeutisch onderzoek uitwijzen of doorverwijzing en eventuele therapeutische ondersteuning nodig is. De therapeut zal dan geen hocus-pocus kunnen uitvoeren of deze kinderen kunnen herprogrammeren. De therapeut kan wel, samen met het kind, ouders en leerkrachten uitzoeken hoe het kind het best gestimuleerd kan worden om bepaalde vaardigheden zoals fietsen of schrijven, toch zo goed mogelijk te leren en zich met zijn eventuele beperkingen toch maximaal te ontplooien.

Kortom, meer aandacht voor de motorische ontwikkeling is dus zeker nodig! Thuis en op school! Leerkrachten zijn voldoende creatief om zelf te gaan variëren en te kijken waar hun kleuters aan toe zijn. Maar misschien kunnen meer voorbeelden van oefeningen voor in de klas wel helpen.

Meer interesse in de motorische ontwikkeling van kleuters? UGent biedt in 2022 een driedaagse cursus aan voor leerkrachten en therapeuten samen. Leren van elkaar! Hou het aanbod in de gaten via https://acrehab.ugent.be/

Referenties

1. Overvelde A., Nijhuis-Van der Sanden R. Aan de slag met handschriftonderwijs. Over het belang van leren schrijven met de hand. Amsterdam: Boom, 2018.

2. Vandorpe B, Vandendriessche J, Lefevre J, Pion J, Vaeyens R, Matthys S, Philippaerts R, Lenoir M. The KörperkoordinationsTest für Kinder: reference values and suitability for 6-12-year-old children in Flanders. Scand J Med Sci Sports 2011, 21, 378-88. doi: 10.1111/j.1600-0838.2009.01067

3. Sang-Min S, The effect of fine motor skills on handwriting legibility in preschool age children. Phys Ther Sci 2018, 30, 324-327.doi: 10.1589/jpts.30.324

4. https://animalfun.com.au/

5. De Oliveria, Jorge A., Rigoli, Daniela., Kane, Robert., McLaren, Sue., Goulardins, Juliana B., Straker, Leon M., Dender, Alma., Rooney, Rosanna., Piek, Jan P. Does ‘Animal Fun’ improve aiming and catching, and balance skills in young children? Research in Developmental Disabilities, 2018. 

6. Piek, Jan P., Kane, Robert., Rigoli, Daniela., McLaren, Sue., Roberts, Clare M., Rooney, Rosanna., Jensen, Lynn., Dender, Alma., Packer, Tanya., Straker, Leon. Does the Animal Fun program improve social-emotional and behavioural outcomes in children aged 4-6 years? Human Movement Science, 2015

7. Piek JP, McLaren S, Kane R, Jensen L, Dender A, Roberts C, Rooney R, Packer T, Straker L Does the Animal Fun program improve motor performance in children aged 4–6 years? Hum Mov Sci. 2013;32(5):1086-1096. PDF [557 KB]

Een gedachte over “Krabbelen, kleuren, krijten, verven… zo leer je schrijven

  1. Wel wat eigenaardig om hier de term “schrijfmotoriek” te lezen, terwijl dat een term is die alleen maar verwarring zaait.
    De studie van Seo Ming-San zet de lezer dan ook op het verkeerde been door te spreken over de “leesbaarheid van schrift”.
    In de test werd er aan kleuters gevraagd om grote letters (2 op 2 cm) over te tekenen. Het hadden met andere woorden evengoed andere abstracte vormen kunnen zijn voor deze kleuters. Er was helemaal geen sprake van instructie over de vormgeving van de letters. Zou het om schriftonderwijs gaan, dan zouden de letters ook geen helemaal niet zo reusachtig zijn als lettergrootte32! Het is dan ook een wat overhaaste conclusie om de overgetekende reuzenletters te beoordelen op hun “leesbaarheid als geschrift”. Deze studie wijst aan dat er een correlatie is tussen fijne motoriek en de kwaliteit van het kopiëren/natekenen. Ze zegt echter niets over het schrijven van letters.

    Fijn om nog eens bevestigd te krijgen dat “sommige programma’s die gepromoot worden om de motorische ontwikkeling te stimuleren” plaats moeten ruimen voor effectieve en wetenschappelijk ondersteunde oefeningen.

    Nog één ding: ook de titel van deze blog is wat misleidend. Je leert schrijven door schriftonderwijs. Van krabbelen, kleuren, krijten, verven, … ontwikkel je de (fijne) motoriek, zoals duidelijk naar voren komt in de blog.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.