Hoe een trein, boekenkastjes en een wandeling (lees)plezierig kunnen zijn!

Als afstudeerproject van hun opleiding kleuteronderwijs aan de UCLL Leuven/ Diest werkten 8 studenten samen aan een leesbevorderingsproject in Diest. In samenwerking met de Dienst Diversiteit van de stad, de bibliotheek, het Huis van het Kind Diest en de buitenschoolse kinderopvang zorgden ze voor een coronaproof aanbod vol leesplezier, ook voor gezinnen met weinig leescultuur.

Boekenstoet op de stoep – De boekentrein

Lore en Mart sloten aan bij de Boekenstoet, een voorlees-aan-huis-project. Omdat huisbezoeken niet toegestaan waren, bouwden ze een boekentrein, waarmee ze verhalen tot op de stoep brachten. Ze vertelden, lazen voor en maakten de kinderen warm voor het boekenaanbod in het treintje.

[De locomotief fungeert als opbergplaats voor dekentjes, kussens, snoepjes, poppen, … Achter de locomotief hangt een wagon, waarin je de boeken goed zichtbaar kan plaatsen. Bovenop de wagon staat een kamishibai.]

‘Ze vinden het voorlezen echt een heel leuk moment en vragen zelfs waarom we niet meerdere keren per week kunnen komen. Voor sommige gezinnen maken wij dus echt het verschil.’

Dat ‘leuk’ een belangrijk sleutelwoord is voor leesbevorderingsinitiatieven lezen we o.a. bij (Kooij, 2019): leesbevorderingsinitiatieven bereiken meer ouders en kinderen wanneer ze niet als ‘belerend’ maar als ‘laagdrempelig’ ervaren worden, wanneer ‘ontmoeting’ centraal staat.

‘Ik ben maar aan het nadenken over hoe we de ouders/ kinderen toch overtuigd krijgen om mee te blijven doen en mee te komen. We voorzien snoepjes, chocomelk, … ze krijgen een brief met spelletjes voor thuis waarop ook nog eens extra info te vinden is … ik weet niet goed hoe ik nog op een andere manier de ouders en kinderen een gevoel van vertrouwen kan geven.’

De stoepbezoeken van Mart en Lore boden dezelfde voordelen en kansen als andere voorlees-aan-huis-projecten (Stichting Lezen, 2017, p. 42): naast het praktische voordeel dat ouders zich niet hoefden te verplaatsen, konden Lore en Mart hun boekenaanbod en vertelactiviteiten meer op maat van het gezin uitwerken, en na een tijdje een persoonlijke band ontwikkelen met de ouders.

‘Toen het tijd was om terug naar huis te gaan, en we waren al veel langer gebleven dan een half uur, hielden we nog even de mama voor de gek. We belden aan en ik moest vertellen dat ik de kinderen kwijt was. De mama moest direct lachen, blijkbaar doen ze dat zo vaak! De mama heeft mij hartelijk bedankt! Het was een heel fijn moment waar ik echt even heb gevoeld dat we het verschil hebben gemaakt.’

Door aan te sluiten bij een bestaand voorleesinitiatief van de lokale Dienst Diversiteit konden Lore en Mart verder bouwen op de vertrouwensband die al bestond tussen de ouders en de medewerkers van de Dienst Diversiteit. Dat aansluiting zoeken bij ouders via bestaande initiatieven en organisaties, ingebed in de lokale gemeenschap, een meerwaarde vormt voor leesbevordering, toonde eerder het Nederlandse BoekStartproject al aan. De ‘BoekStartcoach’ voert informele gesprekjes in de consultatiebureaus (vergelijkbaar met Kind en Gezin in Vlaanderen) met de ouders van jonge kinderen over het belang van voorlezen, het ontdekken van boekjes en over het leesinitiatief BoekStart (dat we ook in Vlaanderen kennen). Ook daar blijkt dat de kracht van de BoekStartcoaches zit in de persoonlijke en laagdrempelige aanpak en in het lokale karakter (Sikkema, 2019).

‘Het was een hele ervaring waar ik veel uit heb geleerd! Het was een unieke kans om op de eerste rij te ervaren hoe moeilijk het is om in de wereld van de doelgroep te kruipen en hoe moeilijk het voor deze mensen is om andere mensen te vertrouwen.’

Boekenruilkastjes en bib-boxen vol leesplezier

Sarah en Evelyn bliezen in de buitenschoolse kinderopvang ‘De Kliek’ het initiatief van de bib-box nieuw leven in, een initiatief waarbij een medewerker van de BKO boeken ontleent in de bib voor de kinderen van de BKO.

Wij hadden vroeger een BIB-box en gingen toen wel in gesprek met de kinderen over welke boeken/ strips ze graag wilden hebben. Sinds we daarvan zijn afgestapt, hebben wij eigenlijk geen gesprekken meer over boeken.’ 

De bib-box is een van de vele mogelijke manieren waarop bibliotheken de brug kunnen slaan naar de buitenschoolse kinderopvang. Uiteraard vraagt die structurele samenwerking tussen de buitenschoolse opvang en de bibliotheek tijd, inzet en engagement (Bequoye, 2018). Tijdens de expertenronde, waarin Sarah en Evelyn hun onderzoek aan 2 bibliotheekmedewerkers van de UCLL voorstelden, werd de suggestie gedaan om ouders te betrekken in die samenwerking. Ouders zouden op vrijwillige basis de bib-box kunnen ophalen bij de bibliotheek.

Sarah en Evelyn zorgden daarnaast ook voor een boekenruilkastje, en gingen samen met de kinderen aan de slag met boeken: ze vertelden en lazen voor, en werkten een uitgebreid en motiverend verwerkingsaanbod bij de boeken uit. ’s Avonds konden de kinderen een boek uit het ruilkastje mee naar huis nemen. Op die manier zorgden ze voor een kwalitatieve leesomgeving buiten de schoolse context, waarin informele gesprekjes rond boeken en leeservaringen centraal stonden.

We namen ook uitgebreid de kans om met de kinderen in gesprek te gaan, we leerden elkaar kennen, stelden ons project voor, polsten naar hun ervaringen met lezen, wat hun interesses zijn, we lieten telkens na een activiteit de kinderen ook reflecteren.

Studenten Lori en Aileen bouwden een boekenruilkastje voor het Huis van het Kind in Diest. Zij dachten eraan om tegen de achterwand van het kastje een sprekende muur te plaatsen. Misschien een interessant idee voor de boekenhoek in de kleuterklas? Door op de covers van de boeken te tikken, horen de kleuters de korte inhoud van het prentenboek en kunnen ze hun keuze maken.

Wandeling “Konijn zoekt zijn boek”

Tijdens de eerste lockdown gingen heel wat gezinnen op ‘berenjacht’, geïnspireerd door het prentenboek ‘Wij gaan op berenjacht’. Dat bracht student Nele op het idee om een boekenwandeling uit te werken in Diest, of beter nog: een zoektocht gebaseerd op een prentenboekenverhaal. Ze dacht aan een verhaal zoals ‘Knuffel gezocht. Een speurtocht door Leuven’  van Kim Crabbeels, met wie ze ook contact zocht.

In samenwerking met de Dienst Diversiteit zocht Nele locaties in Diest uit, die interessant zijn voor de doelgroep, gezinnen met weinig leescultuur. Ze maakte foto’s en digitaliseerde die met de app ‘clip2comic’, en liet Konijn in haar boek langs die verschillende locaties op zoek gaan naar zijn boek.

Je mag een diertje gebruiken maar je moet zorgen dat het een multicultureel diertje is (geen witte muis). Je kan best de betekenis van deze dieren in verschillende culturen opzoeken.’

Enkele succesfactoren van mijn wandeling waren de herkenbare plaatsen uit de omgeving van de kinderen in het boek en in het echt gebruiken. Dit zorgde voor herkenbaarheid en motiveerde de kinderen om mee te doen.

Nele stippelde een wandelroute in Diest uit, de wandelroute van Konijn, en werkte aan de hand van kaartjes activiteiten per locatie uit. Ze zorgde ook voor QR-codes, die de ouders kunnen scannen om meer te weten te komen over de locatie. Ze begeleidde ook enkele wandelingen met groepjes kleuters en oudere kinderen.

De kinderen competent laten voelen door zelf kaartjes te laten voorlezen aan elkaar was ook een goed idee. Dit zorgde voor een positief effect op hun zelfvertrouwen. Ook de kinderen hun ervaringen, kennis laten verwoorden en gebruiken tijdens de wandeling zoals bv: de weg wijzen zorgde voor hoge betrokkenheid.’

De zoektocht van Konijn én de wandeling eindigen in de bibliotheek. Niet toevallig, want het initiatief van Nele was precies bedoeld om de drempel naar de bibliotheek te verlagen.

‘Ik maakte tijd om met hun in gesprek te gaan over de bibliotheek en boeken. Ik polste naar hun ervaringen of ze er al geweest waren. De meesten waren met de school al eens in de bibliotheek geweest.  Maar de kinderen waren niet zo bekend met het systeem van boeken uitlenen. Dus legde ik de werking van de bibliotheek uit. De kinderen wilden toen al boekjes meenemen.’

In de bibliotheek vonden de kinderen niet alleen de (lievelings)boeken van Konijn, maar ook enkele verteltasjes, samengesteld door student Julie. De boekjes in de tasjes waren niet toevallig gekozen: het waren boekjes die ook in het aanbod van de andere studenten (in de boekentrein, in de kastjes, tijdens de wandeling) zaten. Dat zorgde voor herkenbaarheid bij de kinderen die bij de andere initiatieven betrokken waren, en herkenbaarheid werkt drempelverlagend.

Meer lezen over leesbevordering en drempelverlagende leesbevorderingsinitiatieven?

Meer informatie over leesbevordering vind je o.a. via deze link: https://www.iedereenleest.be/over-lezen/wat-leesbevordering. Ook interessant is de themabundel “Leesopvoeding. Hoe wijs je kinderen de weg naar het boek?” van Leesmonitor, die je via deze link kan inkijken: https://issuu.com/stichtinglezen/docs/leesmonitor1-2019_lr.

Meer informatie over leesbevordering in gezinnen met weinig leescultuur vind je via deze link: https://www.lezen.nl/sites/default/files/leesbevordering%20in%20gezinnen%20met%20weinig%20leescultuur%20site.pdf.

Zelf aan de slag als boekencoach? Een onderzoek naar de impact van de BoekStartcoach in Nederland vind je via deze link: https://www.lezen.nl/sites/default/files/Qrius_Evaluatie%20BoekStartcoach%20v5.pdf.

Gastbloggers: Katrien Van Tilborg en Ingrid Van Canegem-Ardijns, lectoren in de opleiding Bachelor in het Kleuteronderwijs UCLL te Diest en Heverlee.

Voor bijkomende informatie of vragen: katrien.vantilborg@ucll.be en ingrid.vancanegemardijns@ucll.be

Referenties

Bequoye, S. (2018). Wat is leesbevordering? Opgehaald van Iedereen Leest: https://www.iedereenleest.be/over-lezen/wat-leesbevordering

Kooij, F. (2019). Als de leesopvoeding niet vanzelf gaat. In Leesmonitor, Leesopvoeding. Hoe wijs je kinderen de weg naar het boek? (pp. 14-15). Amsterdam: Stichting Lezen.

Stichting Lezen. (2017). Leesbevordering in gezinnen met weinig leescultuur. Over het hoe en waarom van het betrekken van laagopgeleide en laaggeletterde ouders bij de leesopvoeding thuis. Amsterdam: Stichting Lezen.

Een gedachte over “Hoe een trein, boekenkastjes en een wandeling (lees)plezierig kunnen zijn!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.