Mag je de kleuterleerkracht laten wegstemmen door de kleuters?

Wat een domme vraag, denk je. Inderdaad, ik zie het niet snel gebeuren. Een kleuterklas zonder kleuterleerkracht is wellicht een wilde fantasie waar weinig kleuters warm voor zouden lopen. Dit is ook niet de bedoeling als je aandacht wil besteden aan inspraak op school. Maar hoeveel inspraak hebben je kleuters? Wellicht laat je hen al een stuk mee beslissen over wie in welke hoek mag. Wat kan er nog? De experts van het Europese project PARTICIPA verhelderden voor mij alvast het waarom van inspraak, en hielpen ook andere twijfels en misverstanden rond inspraak de wereld uit.

Inspraak geven kan in verschillende gradaties

Inspraak kan van een eerder beperkte vorm tot heel uitgebreid. Een van de meest uitgebreide vormen van inspraak is kleuterinitiatief, waarbij kleuters echt de leiding nemen. Daarnaast kunnen kleuters ook samenwerken met volwassenen als evenwaardige partners. De minst uitgebreide vorm van inspraak is wanneer kleuters geraadpleegd worden en niet verder betrokken zijn bij de eigenlijke beslissing. 

Je zou kunnen denken dat de meer uitgebreidere vormen van inspraak altijd de betere zijn, maar dat is niet noodzakelijk zo. Denk maar aan het extreme voorbeeld van die kleuterklas zonder leerkracht en de veiligheidsproblemen die dat zou opleveren. Bij de keuze van de graad van inspraak moet je rekening houden met de context (vb. veiligheid, gezondheid, praktische consequenties), wat de kinderen al of niet kunnen en de doelstellingen die je wil nastreven. 

Daag jezelf uit met deze situaties. Kies je voor raadplegen, samenwerken of kleuterinitiatief?  Waarom? En voor welke aspecten? Denkt jouw collega er ook zo over?

  • Afspraken rond het gebruik van tablets in de klas en de apps die hierop staan
  • Renovatie van de speelplaats
  • Het spel met een hele grote doos
  • Reorganisatie van het verkeer in de schoolomgeving
  • De planning van een boerderijthema met kleuters in een stadswijk die geen interesse en weinig voorkennis tonen (en net daarom wil de meester dit thema)
  • De vertelcyclus in een taalheterogene klas

Inspraak is een basisrecht én hoort bij kwaliteitsvol onderwijs

Inspraak is momenteel een belangrijk thema waar veel scholen op inzetten. We willen immers dat alle kinderen opgroeien als actieve burgers door hen van jongsaf kansen te geven om gehoord te worden en hen te laten ervaren dat er rekening wordt gehouden met hun perspectieven. Het recht op inspraak staat vermeld in de kinderrechten en ook de onderwijsinspectie heeft aandacht voor “participatie” in haar visie op onderwijskwaliteit. We herinneren ons allemaal wel nog een tijd waarin onze maatschappij minder aandacht schonk aan de inspraak van kinderen. Gelukkig waren heel wat kleuterleerkrachten toen reeds pioniers op dat vlak en speelden onder andere methodescholen en het ervaringsgericht onderwijs hierin een grote rol. Dus ook al is inspraak niet exclusief weggelegd voor bepaalde onderwijsvisies, daar zijn vaak wel inspirerende praktijken te vinden.

Inspraak draait om het individuele kind én de groep

Photo by Naomi Shi from Pexels

Het misverstand leeft soms dat inspraak geven voornamelijk draait om individuele keuzes. Dat hoeft niet noodzakelijk zo te zijn. Sommige kwesties moet je wel met de groep beslissen, bijvoorbeeld hoe het afscheid van de ouders gebeurt. Iets samen beslissen in groep kan ook een belangrijk leermoment zijn. Andere kwesties zijn eerder individueel, bijvoorbeeld hoe warm je je wil kleden. Daartussen ligt een grijze zone van kwesties die zowel vanuit een individueel of een collectief standpunt bekeken kunnen worden. Veel speelruimte dus om een eigen visie te ontwikkelen. Zie je bijvoorbeeld het tussendoortje als een collectief moment waar de kleuters collectief inspraak in krijgen of een individuele aangelegenheid? Draait het vooral om de gezamenlijke pauze of om het hongertje?

Inspraak geven lukt beter wanneer je vertrekt vanuit een stevige basis

Ervaren kleuterleerkrachten vertelden ons dat hun succes begint bij de inrichting van de ruimte. Kinderrechtenexperte Laura Lundy geeft hen gelijk. Ze verwijst in haar model voor inspraak naar vier elementen die elkaar beïnvloeden: ruimte, stem, publiek en invloed.

Elk element heeft eigen valkuilen en succesvolle praktijken. Zo moeten we bijvoorbeeld bij het element “Stem” bewaken dat alle kinderen een inbreng kunnen doen en dat inspraak geen voorrecht wordt van de mondige kinderen. Meertalige kinderen hoeven bijvoorbeeld hun ideeën niet meteen in de grote kring te gooien.

Interesse in een professionaliseringstraject?

Volgend schooljaar testen we vanuit ODISEE-Aalst een online professionaliseringstraject uit voor schoolteams. Als je geïnteresseerd bent, en jouw school ligt op niet meer dan een uur rijden van Aalst (ongeveer), kan je je hier opgeven.

Meer over participatie op kleutergewijs:

Bronnen:

  • Lundy, L. (2007). ‘Voice’is not enough: conceptualising Article 12 of the United Nations Convention on the Rights of the Child. British educational research journal33(6), 927-942.
  • Correia, N. et al. (in prep). Children’s participation right: The Lundy model applied to early childhood education and care. 

2 gedachtes over “Mag je de kleuterleerkracht laten wegstemmen door de kleuters?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.