Hoe kan (of moet?) de samenwerking tussen kleuterleid(st)ers en kinderbegeleid(st)ers een boost krijgen?

Wat is het verschil tussen ‘een juf’ en ‘een zorgjuf’? Werken zij samen in de klas, en hoe dan? Is ‘de zorgjuf’ enkel een paar extra handen in de klas, of draagt dit beroep meer kansen in zich, maar laten we dat (soms) teveel onbenut? Kunnen we ‘spelen en leren’, los zien van ‘zorgen voor’ als het om jonge kinderen gaat, of net niet?

Onlangs werd mijn aandacht getrokken door een artikel waarin gesteld wordt dat het beroep van kinderverzorger een onmisbaar, maar toch ondergewaardeerd beroep is (De Standaard, 24 februari 2021). Klopt, dacht ik bij mezelf, maar waar zitten dan de kansen en wat kan daarmee gedaan worden? Ik voelde al snel dat een blogbericht in de maak was, omdat ik het belangrijk vind dat ‘zorgen’ enerzijds en ‘(spelend) leren’ anderzijds in Vlaanderen op een andere manier, meer samenhangend, zou moeten worden bekeken en ingevuld als het om jonge kinderen gaat.

Educare?!

Zo gezegd zo gedaan, ik ging verder op onderzoek uit. Al snel kwam ik uit bij het concept ‘educare’, dat de laatste jaren meer en meer aan belang en aandacht wint. Zo bleek het belang van ‘educare’ reeds in het kader van een onderzoek van het Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming en de Onderwijsinspectie naar kwaliteitsvolle kleuterparticipatie in 2018-2019. Met ‘Educare’ bedoelt men ‘de holistische kijk- en werkwijze, waarbij welzijn, zorg, spelen en leren van jonge kinderen gezien worden als onlosmakelijk met elkaar verbonden’ (Van der Mespel, Brazinha, Hulpia, Jensen, Marquard, Rezek, & Sousa, 2020). Educare wordt in de inspiratiegids voor kleuteronderwijzers, met als basis het onderzoek in 2018-2019, gezien als 1 van 6 belangrijke hefbomen in functie van kwaliteitsvolle kleuterparticipatie (Onderwijsinspectie – Vlaamse Overheid, 2020). Enkele jaren geleden verscheen ook hier op Kleutergewijs reeds een blog omtrent het dichten van de kloof tussen kinderopvang en kleuterschool, wat ook gezien kan worden tegen de achtergrond van ‘educare’. Doorklikken kan via volgende link: Kinderopvang en kleuterschool: hoe kunnen we bruggen bouwen? | Kleutergewijs (wordpress.com)

In de geest van deze ‘educare’-visie startte VBJK (Centrum voor Vernieuwing in de Basisvoorzieningen van Jonge Kinderen) in 2018 met het VALUE-project, ondersteund en gefinancierd door de Europese Commissie, met als centrale vraag: ‘Hoe kunnen alle professionals (kleuterleid(st)ers, kinderverzorg(st)ers, …) samen kwaliteitsvol kleuteronderwijs realiseren’? Uit onderzoek van Peeters, Sharmahd en Budginaite (2016; in Van der Mespel, et al., 2020) bleek immers dat er nood is aan het verbeteren van de samenwerking tussen medewerkers in voorzieningen voor jonge kinderen, zoals de samenwerking tussen leerkrachten en kinderbegeleiders in kleuterscholen.

VALUE ROADMAP: Geef je route naar een kwalitatieve samenwerking vorm!

Tijdens het VALUE-project experimenteerden verschillende opleidings- en onderzoekscentra in België, Denemarken, Portugal en Slovenië met professionaliseringstrajecten die de samenwerking tussen kleuterleid(st)ers en kinderbegeleiders versterken. Op basis van die experimenten en de evaluatie ervan, werd recent een ‘Value roadmap’ ontwikkeld, die inspiratie biedt aan kleuterleid(st)ers en kinderbegeleiders, maar zeker ook aan leidinggevenden van kindercentra en kleuterscholen, in functie van een meer kwalitatieve samenwerking. De roadmap biedt inspiratie om zelf in de kleuterschool een VALUE-traject op poten te zetten, waarbij vertrokken wordt van drie kernconcepten om de samenwerking tussen professionals te verbeteren, namelijk professionele identiteit (1), educare (2) (zoals eerder al belicht) en samenwerken (3). Deze concepten vormen het onderwerp tijdens het traject dat wordt uitgestippeld. Voor het concreet vormgeven van het ‘hoe’ van zo’n VALUE-traject, legt men de klemtoon op 4 elementen (misschien wel voorwaarden zelfs) om het traject kans op slagen te geven, namelijk werken vanuit een participatieve benadering (1), reflectie over en voor de praktijk (2), het belang van een facilitator tijdens bijeenkomsten (3), en de betrokkenheid en steun van leidinggevenden (4). Ga aan de slag! En lees meer via Value | Kinderbegeleiders in het kleuteronderwijs | VBJK – VALUE ROADMAP – Routes naar samenwerking tussen kleuteronderwijzers en kinderbegeleiders.

Zes ankerpunten voor beleid en praktijk

Op basis van bovenstaand VALUE-project ontwikkelde VBJK (2021) aanbevelingen voor beleid en praktijk voor een slimme, kwalitatieve inzet van kinderverzorg(st)ers in het kleuteronderwijs. Je kan ze onderstaand lezen in het kort, maar je kan ook doorklikken naar de integrale tekst via Value | Kinderbegeleiders in het kleuteronderwijs | VBJK – VALUE – Zes ankerpunten.

1.Maak de functie van kinderverzorg(st)er meer zichtbaar: door het beroepsprofiel ‘kinderbegeleider schoolgaande kinderen’ te herbekijken en ook in te zetten voor kinderverzorg(st)ers, en door de benaming ‘kinderverzorg(st)ers’ te veranderen naar ‘kinderbegeleid(st)ers’ om de belangrijke brede pedagogische rol meer en expliciet in de verf te zetten. Want ja, ze doen meer dan ‘zorgen voor’, véél meer.

2.Ontwikkel en introduceer een educare-samenwerkingsmodel voor kinderbegeleid(st)ers en leerkrachten: om ook de actieve rol van kinderbegeleid(st)ers een plaats te geven in het geheel van samen leren, opvoeden van en zorgen voor jonge kinderen. Een model om de samenwerking in beeld te brengen, geeft immers handvaten en houvast om dit goed en structureel te kunnen doen en inbouwen.

3.Ondersteun dit educare-samenwerkingsmodel vanuit het concrete schoolbeleid: door in te zetten op democratisch leiderschap waardoor samenwerking tussen alle professionals voldoende kansen krijgt, en door te investeren in professionaliseringstrajecten waar samen reflecteren over de praktijk, en samen actie ondernemen, de nodige tijd en ruimte krijgt.

4.Herzie en garandeer structurele condities voor pedagogische kwaliteit en werkbaar werk: onder meer door de groep kinderen per volwassene in jongste kleuterklassen (en wat mij betreft graag in alle kleuterklassen) te verkleinen, en te voorzien in een goede zorginfrastructuur in scholen, en door te zorgen voor een meer duurzame en continue inzet van kinderbegeleid(st)ers (op een vaste locatie).

5.Garandeer doorstroomkansen voor kinderbegeleid(st)ers: door in te zetten op alternatieve opleidingstrajecten voor medewerkers in kleuteronderwijs, met het oog op kwalificatieverhoging en doorstroommogelijkheden binnen het schoolteam.

6.Integreer het educare-samenwerkingsmodel in de initiële opleiding: door ‘educare’ en gerelateerde samenwerkingsmodellen impliciet en expliciet een plekje te geven in de initiële opleidingen. Op die manier wordt het partnerschap en de samenwerkingsmogelijkheden tussen kleuterleid(st)ers enerzijds en kinderbegeleid(st)ers anderzijds van bij de start meegenomen in de beeldvorming omtrent en het opleiden tot ‘werken in de kleuterklas en kleuterschool’.

 

Geraadpleegde bronnen en leestips

Maenhout, K. (2021). Kinderverzorger, een onmisbaar maar ondergewaardeerd beroep. In De Standaard, opgevraagd op 4 maart, 2021, via Kinderverzorger, een onmisbaar maar ondergewaardeerd beroep – De Standaard

Onderwijsinspectie – Vlaamse Overheid (2020). Samen werken aan een kwaliteitsvolle kleuterparticipatie! Een inspiratiegids voor kleuteronderwijzers. Opgevraagd op 9 maart, 2021, via Inspiratiegids_Kwaliteitsvolle_kleuterparticipatie.pdf

Van der Mespel, S., Brazinha, M., Hulpia, H., Jensen, B., Marquard, M., Rezek, M., & Sousa, J. (2020). VALUE Roadmap. Routes naar samenwerking tussen kleuteronderwijzers en kinderbegeleiders. België: VBJK. Opgevraagd op 4 maart, 2021, via rapport_Value_Roadmap_Routes_naar_samenwerking_tussen_kleuteronderwijzers_en_kinderbegeleiders.pdf (vbjk.be)

VBJK. (2021). Meer kinderverzorg(st)ers in kleuteronderwijs: Hoera? Zes ankerpunten voor beleid en praktijk. België: VBJK. Opgevraagd op 4 maart, 2021, via rapport_VALUE_Zes_ankerpunten.pdf (vbjk.be)

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.