Oost west, noord best

Er waart een dodelijk virus rond. Kleuters plooien terug op een kleiner wordende morzel grond. Van de steeds groter wordende wereld buiten hun schutkring dringt er niet veel meer door, zelfs niet via beeldschermen. Meest bevreemdend van al is dat het ver weg veiliger is dan bij ons. Jawel, covid 19 bedreigt en treft tot nu toe het noordelijk halfrond harder dan het zuidelijk. Een uitgelezen moment om stil te staan bij hoe we onze kleuters naar de wereld laten kijken.

De gouden jaren 60… van vorige eeuw

Drie kleine quizvragen tussendoor.

  1. Hoeveel procent van de 6 tot 13 jarige kinderen in de wereld gaat naar school?
    1. 30%
    2. 60%
    3. 90%
  2. Wat is de gemiddelde levensverwachting bij geboorte in de wereld?
    1. 40 jaar
    2. 55 jaar
    3. 70 jaar
  3. Hoe poetsen de meest kinderen in de wereld hun tanden?
    1. Niet
    2. Met een vinger in hun mond
    3. Met een tandenborstel

Je mag de vragen ook aan je kleuters stellen. Pas de formulering van de vragen en antwoorden maar aan. Wellicht helpt het om bijvoorbeeld de leeftijden in de tweede vraag te vereenvoudigen tot die van bekende figuren of zelfs hun ouders, grootouders of overgrootouders. Het steekt ook niet zo nauw met de procenten in de eerste (ongeveer één derde, twee derde of bijna heel de kring). 

Hans Rosling, een Deense doctor die een paar geleden overleed, stelde vast dat de bedrijfsleiders, wetenschappers en wereldleiders die hij met zijn vraagjes lastigviel bijna altijd de problemen overschatten. In werkelijkheid lopen meer dan 90% van de kinderen die naar de lagere school zouden moeten gaan ook effectief school; ligt de globale levensverwachting iets boven de 70 jaar en poetsen de meeste kinderen hun tanden met een tandenborstel.

Dat laatste vraagje heb ik er zelf in gestoken omdat het zo mooi een van zijn basisstellingen bewijst. Wij leven niet in een gespleten wereld met de onzen op een klein eilandje waar het goed toeven is middenin een oceaan van bittere armoe waar de rest van de wereld zichzelf moet beredderen. Rosling deelt de wereldbevolking grosso modo op in vier groepen, waarbij hij de meeste medemensen indeelt in de twee middelste inkomensgroepen, dus tussen de rijkste groep waar ook veel Belgen toe behoren en de armste groep. Zo hebben weinig mensen een elektrische tandenborstel en heel veel kinderen leven in een gezin waar iedereen dezelfde tandenborstel gebruikt. Ideaal zal dat niet zijn, maar het is beter dan een vinger of een twijgje, wat helaas ook voorkomt, maar minder dan veel mensen spontaan denken.

Het beeld van een minderheid gelukzakken in het noorden en een massa pechvogels in het zuiden stemde in zekere zin overeen met de werkelijkheid in de tweede helft van de jaren 60. Blijkbaar hebben de mensen die vandaag de koers bij ons uittekenen wel dat wereldbeeld meegekregen op school, thuis en in de media. Ik hoop dat wij ons daar niet meer aan bezondigen en niet alleen omdat we vandaag wel beseffen dat er ook armoede onder ons bestaat.

The times they are a-changin’

Hoe ongelijk de wereld en de nationale samenlevingen ook zijn, we zijn ook meer verbonden. Covid 19 en de opwarming van de aarde herinneren ons daar regelmatig aan. Ook dat moeten we onze kleuters meegeven. Zoals de wereld niet uiteenvalt in een klein welvarend en een groot straatarm deel, zo zijn er ook geen twee soorten mensen, de mensen bij ons en zoals ons en de rest van de wereld met wie we niets gemeen zouden hebben. Keniaanse kinderen gaan ook naar school en spelen net zo goed met hun vrienden, ook al ziet hun school er wat anders uit of al spelen ze een spelletje dat we niet kennen.

A washing machine

Verbonden zijn en veel gemeen hebben is een goed begin. We moeten nog een stap verder gaan. Bij geboorte zijn we allemaal gelijkwaardig. Geen enkele kleuter heeft er verdienste aan geboren te zijn in een streek Waar een pik een houweel is En geen pintje te veel is zoals ook geen enkele kleuter er schuld aan heeft elders het levenslicht te zien. De manier waarop we over Afrikanen, Latino’s en Aziaten spreken moet volgen. Meer en meer mensen op onze planeet willen dromen realiseren zoals wij er koesteren voor onszelf en onze kleuters. De kleine minderheid die niet meer durft te hopen dan om niet om te komen in een hongersnood of oorlog verdient onze solidariteit. Maar zij die ook een mooie job, wat welstand en iets bijdragen aan de wereld ambiëren, mogen dat doen. We hebben dat privilege niet. Je eigen boontjes willen doppen en wat vertier en vakantie mogen we anderen niet minder gunnen.

Ik gaf in onze opleiding ooit enkele colleges ontwikkelingseducatie naar aanleiding van een Broederlijk Delen campagne die opriep tot solidariteit met boeren in Zuid-Amerika. Ik toonde een filmpje waarin een Boliviaanse campesina vertelde dat ze hoopte zich een washing machine te kunnen kopen. Gelach alom. Haar grappig accent verklaarde niet alles. Tijdens de bespreking bleek dat sommige studenten haar dom vonden. Wie stelt er nu een wasmachine boven eten voor haar kinderen? Dat we op het scherm zagen dat er genoeg te eten was, belette hen niet dat te denken. Iemand merkte nog op dat als iedereen daarna ook een auto zou willen, de aarde niet langer leefbaar zou zijn. Juist, maar daarom hebben wij nog geen voorrecht op vervuiling omdat we eerst waren. Wie kinderen een dergelijke kromme logica eigen maakt, duwt hen bovendien nodeloos een pad op dat tot frustratie leidt. Anderen hebben recht op een groter stuk van de koek en ze zullen het opeisen.

Wat betekent dat nu voor in de klas?

Als je nog eens een verhaal voorleest dat zich duidelijk niet hier afspeelt, benader de personages dan zoals je dat zou doen met meer herkenbare karakters. Een vraag als ‘Wat zou ze doen als ze thuiskomt van school?’ is even relevant als anders en het antwoord hoeft niet daarom ‘papa of mama helpen’ te zijn. Geef die personages dromen en een gevoelswereld mee zoals je die je kleuters toekent.

Werk je een thema uit, stel je kleuters dan eens de vraag hoe dat elders in de wereld zou zijn. Uiteraard trap je niet in de val van de stereotypering maar ga je voor nuance. Een geweldig handig en leerrijk hulpmiddel vind ik daarbij www.gapminder.org/dollar-street waar Rosling zelf nog aan werkte. Je vindt er per thema vier kolommen met beelden die overeenstemmen met vier inkomensgroepen. Hier bijvoorbeeld zie je de tandenborstels, geselecteerd op Afrika. Je kan net zo goed huizen in de hele wereld tonen. Benieuwd naar hoe jouw kleuters denken dat kinderen in India wonen? Je kan het hen laten tekenen en het daarna met hen checken en samen jullie conclusies trekken.

Referenties

De Wilde, J & Steeman, R (2019) Werken rond water. HJK-online. https://www.hjk-online.nl/natuur-techniek/werken-rond-water/

Rosling, H. (2018) Feitenkennis. Spectrum – Houten.

https://data.worldbank.org/indicator/SE.PRM.TENR

https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_life_expectancy#:~:text=Worldwide%2C%20the%20average%20life%20expectancy,according%20to%20The%20World%20Factbook.

www.gapminder.org/dollar-street

coverbeeld: Pixabay https://pixabay.com/it/photos/africa-ragazzo-bambino-felicit%C3%A0-1854308/


2 gedachtes over “Oost west, noord best

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.