Ook nu een uitstap naar kunst en cultuur? Ja, graag!

4Hoog - Credits Jeroen Vanneste

Ann de Craene is een kleuterleerkracht met een muzisch hart en gastblogger van dit bericht

We maken maskers voor het jaarlijkse bal met alle kleuterklassen.
Otto (5j): Hé Juf, het masker van Magnus is net zoals Ensor.
Ik schrik. euh .. .Ensor? vraag ik.
Otto: Ja juf, vorig jaar zijn we met Juf Irina naar een museum geweest en hebben we over Ensor geleerd.
Benieuwd vraag ik wie Ensor is. Otto kan vrij gedetailleerd antwoorden. Over zijn leven aan zee, zijn carrière als schilder én zijn maskers op de schilderijen.
Ik vraag Otto wat hij van Ensor vindt. Naast mooi en leuk komt er ook een antwoord waar ik even heel stil van word.
Otto: Het is leuk juf, als je iets kan tekenen of schilderen met een geheime boodschap in. Iets dat je niet durft zeggen maar toch kan schilderen. Op de fiets naar huis bedenk ik me hoe krachtig kunstimpressies toch kunnen zijn.

Er is de laatste maanden veel veranderd in ons onderwijs. We ontsmetten om de haverklap, we houden mondmaskers aan en beperken fysiek contact met andere volwassenen in de leraarskamer én in de klas. Bovenop dat alles zijn klasuitstappen meer uitzondering dan regel geworden. Maar missen we hierdoor niet erg veel kansen?

Midden augustus 2020 verscheen in de krant een opinie, geschreven door Els De Bodt, waarbij het recht op kunst en cultuur voor kinderen en jongeren vanuit een extra-muroscontext bepleit wordt. Diverse cultuurvertegenwoordigers reageerden, met eigen opinies en quotes over het belang van kunst en cultuuropvoeding.

Over het belang van kunst en cultuur binnen het onderwijs, werd dus al heel wat gezegd en geschreven. Maar hoe zit dat nu net? Is kunst en cultuur voor onze kleuters nu echt even broodnodig als andere leergebieden?

Er bestaat geen leergebied ‘Kunst en Cultuur’. Wanneer we dieper kijken naar de ontwikkelingsdoelen, vinden we maximum een vijftal doelen met een expliciete vermelding omtrent kunst en cultuur. Een povere vertegenwoordiging van circa 2,5% als je weet dat er iets meer dan 200 ontwikkelingsdoelen in totaal vooropgesteld zijn.

Het is wel zo dat de overheid vraagt van de leraar – vanuit het beroepsprofiel – om zich vanuit vijf cultuurdomeinen op te stellen als een cultuurparticipant, om zo de verbondenheid tussen maatschappij en onderwijs te bewerkstelligen. Vanuit dat beroepsprofiel wil de overheid de maatschappelijke opdracht van leerkrachten garanderen om kinderen handvaten en interpretatiekaders te verlenen, zodat ze zich zo kunnen ontplooien binnen die maatschappij.

Inspanningen vanuit de overheid zijn er ook via de CANON- cultuurcel om onderwijs en cultuureducatieve actoren met elkaar te verbinden en zo meer en beter cultuuronderwijs te ondersteunen.

Een niet evident huwelijk

Maar toch blijkt kunst en cultuur binnen een schoolcontext niet altijd een even evident huwelijk. Niet elke kleuterleerkracht staat ervoor open om te werken aan en rond die kunst en cultuuropvoeding.

De redenen kunnen divers en aanvaardbaar zijn. Voor kleuters zoals Otto is het vooral jammer.

Gerhard Jäger (2017) bijvoorbeeld, gaf in zijn toespraak als laureaat van de ‘Grote prijs voor opvoeding’ zeven redenen voor kunst op school. Zo heeft hij het onder meer over het de kracht van kunst om menselijke emoties te ontdekken. Over hoe kunst aanmoedigt tot kritisch denken. Of hoe kunsten een waaier biedt van manieren om naar de wereld te kijken en hem te verstaan.

Frans Van der Aa (acteur, theatermaker en artistiek leider van 4Hoog, een theaterproductiehuis voor kleuters) heeft het in zijn inspirerende babbels met hogeschoolstudenten, over de beleving van kleuters bij een theatervoorstelling. Hij heeft het over hoe deze beleving ‘werken’ is voor de kleuters. De indrukken en impressies, die raken en verwonderen, bieden een venster op de wereld. Het is een verrijking, letterlijk en figuurlijk. Kinderen komen rijker uit de theaterzaal. In diezelfde babbel heeft Van der Aa het ook over de rol die kleuterleerkrachten (in spé) kunnen spelen bij deze kunst- en cultuurbeleving. Niet elke kleuter krijgt vanuit eigen context deze prikkels. Daar kan jij als kleuterleerkracht dus écht het verschil maken.

In een gesprek stipuleert actrice Jits van Belle dan weer het collectieve én individuele karakter bij een theatervoorstelling en dit zeker bij een schoolvoorstelling. Enerzijds wordt zo’n schoolvoorstelling met de volledige klasgroep beleeft. Er ontstaat een soort van WIJ-gevoel. Het zet aan, het inspireert elkaar. Anderzijds kan een kind in alle anonimiteit zo’n voorstelling beleven. Op eigen tempo kan het de daarbij horende prikkels en emoties exploreren.

In deze optiek krijgen kinderen niet alleen de kunstimpressie maar eveneens een mooi leergebiedoverschrijdend geheel, zoals De Bodt schrijft in haar opinie.

Bovendien valt dit alles ook volledig te rijmen met de maatschappelijke opdracht van de leerkracht (het beroepsprofiel) en de emancipatorische onderwijsvisie van de overheid.

Uitdagingen voor kunst en cultuur

Al deze prachtige redenen zoals hierboven opgesomd, zijn zoals Gerhard Jäger het omschrijft, jammer genoeg niet meetbaar en blijken daarom minderwaardig in het huidige onderwijsdiscours.

Bovendien voelt niet elke leerkracht die verbondenheid met kunst en cultuur voelt. Momenteel is het ook zo dat in het secundair onderwijs (= daar waar de kleuterleerkrachten van morgen te vinden zijn) enorm geknabbeld wordt in de creatievere vakken. Daarenboven moeten scholen soms heel inventief omgaan met de maximumfactuur van 45 euro.

Laat dit vooral een oproep zijn naar de Hogescholen die de PBA Kleuteronderwijs inrichten, om hun studenten hiermee te laten kennismaken en een oproep naar leerkrachten zelf, om eens te bladeren in de brochure van theaterhuizen in je buurt.

Kom uit uw kot!

Aansluitend roep ik op: kom uit uw kot met jouw kleuters en laat hen kennismaken met het prachtige medium kunst en cultuur.

Bekijk of je niet in aanmerking komt voor een cultuursubsidie via een dynamoproject. Informeer binnen jouw gemeente welke cultuurvoorzieningen er aangeboden worden. Kijk even over het onmeetbare heen. Observeer hen bij een kinderopera. Interpreteer hoe ze genieten van een kunstwerk. Kom zelf uit jouw comfortzone en laat hen kennismaken met theater in een echte theaterzaal of schouwburg. Laat hen genieten en verwonden. Laat hen groeien en verrijken. Laat hen emanciperen. Bied hen het venster op de wereld

Bronnen:

De Bodt,E. De Morgen. (2020, 17 augustus). Gun kinderen en jongeren het recht op kunst en cultuur (opinie). Geraardpleegd van https://www.demorgen.be/meningen/gun-kinderen-en-jongeren-het-recht-op-kunst-en-cultuur~b01656bd/

Canon Cultuurcel. Missie en visie van canon cultuurcel. Geraadpleegd van https://onderwijs.vlaanderen.be/nl/canon/missie-visie

Jäger, G. Rekto Verso. (2017, 28 november). Zeven redenen voor meer kunst op school. Geraadpleegd van https://www.rektoverso.be/artikel/pleidooi-voor-kunstinclusief-curriculum?fbclid=IwAR2uJV0Ajm1_bKQddUABLqDzd67C4eVIwVlu5uRakg_RqAxBXedzuAeINak

Cultuurkuur. DynamoPROJECT. Geraadpleegd van  https://www.cultuurkuur.be/subsidies/dynamo-project

Uitgelichte afbeelding door: 4Hoog – Credits Jeroen Vanneste

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.