Je klas inrichten? Dat doe je zo!

Beeld je even een plaats in waar je graag heen gaat: je favoriete café, een parkje in de buurt of het huis van een goede vriend. Wat zorgt er op deze plaatsen voor dat je je welkom en veilig voelt? Wat maakt dat je telkens terug wilt gaan? Als je aan deze plaatsen denkt, denk je misschien aan de mensen om je heen, de kleur van de muren, het licht, de geuren en geluiden of de inrichting.

In sommige omgevingen voelen we ons meteen ontspannen en comfortabel. Op andere plaatsen (de wachtruimte van de tandarts, het vliegveld of een te chique restaurant) voelen we ons eerder gespannen, overweldigd of verward. De omgeving heeft een krachtig effect op ons. Het beïnvloedt hoe we ons voelen, wat we doen en hoe we reageren. We hebben een hekel aan plaatsen waar we het gevoel hebben dat we er niet echt bij horen, niet gewaardeerd worden of waar we niet weten waar we aan toe zijn.

Net als volwassenen worden kleuters beïnvloed door hun omgeving. Het is onze taak om ervoor te zorgen dat kleuters zich welkom en veilig voelen in onze klassen. Daarbij richten we het lokaal best zo in dat kleuters er optimaal in kunnen leren en ontwikkelen.

Vensters en spiegels

Witte jongens spelen nog steeds de hoofdrol in de meerderheid van de prentenboeken (Kartosen-Wong, 2019). En ook in het beeldmateriaal van verschillende methodes vormen witte kinderen ‘de standaard’. Hierdoor krijgen zij wel veel spiegels, maar eerder weinig vensters die het leven van anderen omlijsten. Aan de andere kant vinden meisjes en jongens met een andere etniciteit of huidskleur, kinderen uit een samengesteld gezin of mensen met een beperking bijna geen spiegels van zichzelf in het huis van het kleuteronderwijs; voor hen zijn het vaak allemaal vensters (Style, 1996).

De prenten die je ophangt, het speelgoed dat je meebrengt en de boeken in je klas moeten de achtergrond, kennis en ervaringen van de verschillende kinderen in én buiten je klas weerspiegelen. Door materialen te kiezen die kinderen met en zonder beperking van alle etnische en sociale achtergronden valideren, bouw je een brug tussen het leven van de kinderen thuis en op school. Dit vormt niet alleen een sterke basis voor leren, maar ook voor het bouwen aan hun beeld van zichzelf en de wereld. Voorzie dus poppen met verschillende huidskleuren, kookboeken uit verschillende culturen en foto’s van diverse mensen in diverse gezinssituaties.

Vergeet niet dat je ook ouders kan betrekken bij het maken van een cultureel herkenbare klas. Laat ingelijste foto’s van gezinnen zien, maak familieboeken met de kinderen, stimuleer families om hun thuistaal te delen en om je te helpen de klas nog huiselijker en herkenbaarder in te richten voor elk kind.

Alle leerlingen verdienen een omgeving die hun eigen beleving en ervaring geregeld weergeeft – en daarmee openbaar waardeert. En het lokaal moet ook kunnen genieten van de frisse lucht van vensters naar de ervaring van anderen. Kinderen moeten vroeg en vaak zowel vensters als spiegels in hun leven te zien krijgen voor een evenwichtig zelfbeeld en beeld van hun plaats(en) in de ruimere wereld (Style, 1996).

Licht en lucht

Daarnaast zijn er ook meer praktische zaken die het leven en leren in de klas vergemakkelijken. Licht, temperatuur en luchtkwaliteit hebben een bewezen effect op leerresultaten van leerlingen. Dit zijn helaas ook net die zaken waar je soms geen invloed op hebt. Indien mogelijk zorg je ervoor dat je onder meer de gordijnen deels kan sluiten tegen storende zoninval, dat je voldoende licht in het lokaal hebt en het raam op een kier kan zetten (Barrett et al., 2015).

Daarnaast zou ik aanraden om ook voldoende planten en bloemen in je lokaal te zetten. Planten in het lokaal lijken een positieve invloed te hebben op de aandacht, leerresultaten en gedragingen van kinderen op de lagere school (Daly et al., 2010; van den Berg et al., 2016). Ik durf voorzichtig verwachten dat dit ook voor jongere kinderen een positieve invloed kan hebben. Daarnaast zorgen planten ook gewoon voor een aangenaam, huiselijk en open gevoel. Verzamel wat planten of vraag ook aan ouders die thuis planten hebben om een ‘stekje’ en breng zo een stukje van de natuur naar binnen. Als je de kinderen ook nog laat helpen de planten water te geven en te verzorgen betrek je hun meteen ook bij het delen van de verantwoordelijkheid over het lokaal.

Eigenaarschap

We streven ernaar dat kleuters zich mede-eigenaar voelen van het klaslokaal.
Klaslokalen met een bijzondere vorm (T- of L-vorm) of een opvallend element zoals bijvoorbeeld een podium of kasteel vergroten dit gevoel (Barrett et al., 2015). Geen zorgen als je dit niet hebt. Je kan ook foto’s van de kinderen en hun families ophangen of persoonlijke opbergruimte voor elk kind voorzien (om een fopspeen of knuffel bijvoorbeeld weg te stoppen). Tentoonstellen van kunstwerken, bouwwerken en puzzels van de kinderen is een andere mooie manier om te communiceren dat je kleuters mede-eigenaar zijn van deze klas. Dit vergroot het zelfvertrouwen van de kleuters en het gevoel van eigenaarschap over hun leerproces (Barrett et al., 2015; Maxwell & Chmielewsky, 2008). Voorzie voldoende ruimte aan de kleuters om zichzelf hierbij te uiten, laat kleuters niet alleen zelf de vormgeving van hun kunstwerken bepalen maar laat hun ook (mee)kiezen wat ze willen tentoonstellen, welke foto’s een plaats krijgen en welke tekst jij erbij noteert (Stroobants, 2017).

Rust en stimulatie

Een zorgvuldig gepland klaslokaal kan ervoor zorgen dat kleuters zich rustig en veilig voelen, maar tegelijkertijd ook betrokken, uitgedaagd en nieuwsgierig. Het lokaal moet met andere woorden een juiste balans vinden tussen het uitstralen van stimulering en rust (Barrett et al., 2015) .

Het creëren van een ontspannen, huiselijke omgeving is van cruciaal belang. Veel kleuterklassen worden in knalgroene en roze verf gezet, vanuit de idee dat dit aantrekkelijk zou zijn voor de kinderen. Aangevuld met felgekleurde keukentjes en felle lichten kan dit erg overweldigend zijn. Dit is fijn om even in te vertoeven, maar kan ook de aandacht afleiden en zorgen voor onrust bij jonge kinderen (en volwassenen) (Barrett et al., 2015; Tarr, 2004). Goedgekozen gebruik van kleur in je klas kan daarentegen helpen om sfeer te scheppen, een bepaalde hoek te benadrukken of een gevoel van eenheid te creëren doorheen het lokaal. Leerkrachten die het schooljaar beginnen met witte of zachtgekleurde lege muren zonder al te veel decoratie voelen soms de druk van ouders en directie om het lokaal ‘levendiger’ aan te kleden (Tarr, 2004). Nochtans zou je je ook de vraag kunnen stellen wat al deze decoratie doet voor het leren en leven in het lokaal? Voor wie richten we het lokaal zo in?

Doe-tip: zet je geregeld eens op kleuterhoogte op verschillende plaatsen in je lokaal. Waar valt je oog op? Lukt het om je te concentreren op een taak? Heb je voldoende ruimte om te bewegen? Is er visuele rust?

Naast het creëren van rust zorg je dus ook voor voldoende stimulans en uitdaging. Door de vele commerciële themabundels en figuren die hun weg naar de Vlaamse kleuterklassen gevonden hebben, blijf ik soms op mijn honger zitten als het aankomt op verwondering, uitdaging, creativiteit en provocaties. De praatplaten of themamuren met lachende boerderijdieren met de stereotype boer op klompen zullen zelden inspireren en dagen kleuters niet uit om verder te kijken en te groeien. Durf bij de aankleding van je thema en de inrichting van je klas de kleuters uit te dagen om verder te kijken dan wat ze al kennen. Onderschat je kleuters niet. Hang bijvoorbeeld ook eens meer abstracte (afbeeldingen van) kunstwerken of tekeningen op (Tarr, 2004).

Een inclusief klaslokaal

Wanneer je jouw klaslokaal wilt ontwerpen of herinrichten, hou je natuurlijk rekening met de behoeften en leerdoelen van álle kinderen. Elke keer dat een nieuwe kleuter je klas binnenkomt, overweeg je daarom best welke veranderingen moeten worden aangebracht om hun betrokkenheid  zo goed mogelijk te ondersteunen. Voor kinderen met een beperking kan het extra belangrijk zijn om na te gaan hoe je kan inspelen op hun behoeften. Door met de familie van het kind en de begeleider te spreken en ook door zelf te observeren kan je meer gericht te weten komen welke ondersteuning kan helpen. Dit kan heel eenvoudig zijn, zoals zorgen voor brede toegangswegen tot alle hoeken of het aanbieden van een ‘cool-down’ hoek waar je tot rust kan komen. Vaak zal je merken dat de toegevoegde verandering in je klas meteen voor alle kinderen een meerwaarde kan betekenen.

Bronnen

  • Barrett, P. Davies, F. Zhang, Y. Barrett, L. (2015). The impact of classroom design on pupils’ learning: Final results of a holistic, multi-level analysis. Building and Environment.
  • Daly, J., Burchett, M., Torpy, F. (2010). Plants in the Classroom Can Improve Student Performance. Sydney Centre for Environmental Sustainability, Faculty of Science.
  • Maxwell, L. Chmielewski, E. (2008). Environmental personalization and elementary school children’s self-esteem. Journal of Environmental Psychology, 28(2)
  • Stroobants, H. (2017). Agency: stem, keuze en eigenaarschap. Geraadpleegd van: https://kleutergewijs.wordpress.com/2017/10/12/agency-stem-keuze-en-eigenaarschap/
  • Style, E. (1996). Curriculum As Window and Mirror. Geraadpleegd van: https://nationalseedproject.org/Key-SEED-Texts/curriculum-as-window-and-mirror
  • Tarr, P. (2004). Consider the walls. YC Young Children, 59(3)
  • van den Berg, A.E., Wesselius, J. E.,  Maas, J., Tanja-Dijkstra, K. (2016). Green walls for a restorative classroom environment A controlled evaluation study. Environment and Behavior. 49(7).

3 gedachtes over “Je klas inrichten? Dat doe je zo!

  1. Fijne ideeën Eva! En het hoeft niet allemaal in één keer; een aangenaam lokaal mag groeien en ontwikkelen. Sommige tips zijn zelfs met een zeer beperkt budget mogelijk, andere vragen misschien wat rondneuzen naar materialen, en dus wat meer tijd. Dromen worden alleen waar als je durft dromen; over hoe je het wilt en over hoe het zou kunnen.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.