Loose Parts Play en ontwikkelingsadequaat werken met jonge kinderen

Heel waarschijnlijk ken jij ook die  prachtige foto’s van evenwichtig samengestelde mandala’s en andere ingewikkelde constructies van aantrekkelijke loose parts. Loose parts worden populaire elementen in onderwijs bij jonge kinderen, en daar zijn verschillende redenen voor.

Ze bieden ruimte voor creativiteit en initiatief van kinderen. Ze zijn ook duurzaam, want op honderdeneen manieren in te zetten. Bovendien, en daar gaat het ons hier om, biedt Loose Parts Play een uitgelezen mogelijkheid om ons werken met jonge kinderen daadwerkelijk af te stemmen op hun ontwikkeling.

 

Wat zijn loose parts?

Loose parts zijn materialen die een open bestemming hebben (open-ended) en die dus op verschillende manieren en met verschillende doeleinden door kinderen ingezet kunnen worden. Ze zijn ook voldoende aantrekkelijk voor kinderen om ermee aan de slag te gaan. En ze kunnen relatief makkelijk verplaatst worden. Dat laatste betekent niet dat het alleen om kleine materialen zou gaan. Stokken om te tikken, trommelen, rollen, richten en gooien; om te tekenen in het zand, een kamp te bouwen, te zwaaien in een zwaardgevecht en te gebruiken als bezemsteel of vlaggenmast. Houten schijven om te stapelen, over de grond te glijden en om als pannen of borden te gebruiken bij het koken. Allerlei blokken en dozen om te sorteren en te tellen; om op te stellen, in een rij te zetten en zelfs om achter te schuilen. Stevige kartonnen buizen om allerlei dingen doorheen te rollen of te schuiven; om door te kijken of te luisteren; om dingen in te verbergen of om ermee te zwaaien als een robot met verlengde armen. Glazen steentjes om met je handen in te woelen terwijl je geniet van sensorische impulsen zoals het geluid en het gefonkel en het gevoel van de koele steentjes die over je huid glijden. Straks zijn het juwelen om de ingewikkelde constructies te versieren die jij en je vrienden hebben gebouwd.

Ook sensorische materialen zoals zand, klei, modder, water en zelfs licht, wind en muziek zijn loose parts.

Is dit Loose Parts Play?

De kinderen hebben grote tekeningen van kerstbomen versierd met kroonkurken en glazen steentjes. “Ik tekende de bomen op de krijttafel en ze versierden ze zoals ze zelf wilden. Is dat nog Loose Parts Play?”, vraagt ​​de juf.

“Loose Parts Play slaat zowel op het exploreren en experimenteren als op allerlei creatieve, fantasierijke en speelse interacties met loose parts. In Loose Parts Play hebben kinderen de vrijheid om materialen te verkennen en te combineren, en om te reageren op complexe thema’s en ideeën die zich in de vroege kindertijd ontwikkelen.” (Gull, 2019)

In kleuteronderwijs zien we een continuüm van, aan de ene kant, de door de juf bedachte activiteit van het versieren van de boom, waarbij een voorgetekend sjabloon of de instructies van de juf bepalen welke vorm de versiering zal aannemen, en aan de andere kant, een versieren dat vertrekt vanuit de idee van de kinderen om de boom te versieren. In dat laatste geval verzinnen ze zelf wat ze gaan versieren, met welke materialen en hoe. Ze weten dan ook wanneer het zelfgekozen werk ‘af’ is. Hoe meer van deze beslissingen de kinderen echt zelf in handen hebben, hoe meer we hun activiteit kunnen definiëren als ‘spelen’ of play.

Waarom Loose Parts Play voor een ontwikkelingsadequate aanpak?

Als kinderen uit eigen beweging aan de slag gaan met loose parts, en als ze daarbij zelf vorm geven aan hun spel (Loose Parts Play), dan doen ze dat vanuit de plek waar ze op dat moment staan in hun ontwikkeling.

In de blokkenhoek hebben Charles, Mehran en Bianca een grote bak met veelkleurige blokken omgekiept. Charles bouwt een stevige stal voor de paarden, terwijl Mehran torens stapelt. Hij bouwt een kasteel, zegt hij. Bianca verzamelt enkele lage groene en gele rechthoekige blokken en begint een pad uit te lijnen in een eenvoudig patroon van 1 groen, 1 geel, … er zijn duidelijk meer van de lage gele blokken en al snel herschikt ze het pad volgens een nieuw patroon: 2 geel, 1 groen. Dat zorgt voor een langer pad. Wanneer ze geen lage groene rechthoeken meer heeft, kijkt ze rond in de blokkenhoek. Ze neemt twee lage groene vierkante blokjes, gaat ermee naar Charles en vraagt ​​of hij één groene rechthoek wil ruilen voor de twee vierkanten. Charles weet het niet zeker. Hij wil verder met zijn paardenstal. Bianca toont hem hoe de twee vierkanten perfect passen in de gleuf waar de felbegeerde rechthoek genesteld zit. Ze helpt Charles de rechthoek los te maken en reikt de twee vierkanten aan om het gat weer op te vullen. De ruil is gemaakt en de kleuters keren elk terug naar hun eigen spel.

Als we zorgvuldig observeren, kan Loose Parts Play ons op het spoor brengen van de verschillende denk- en handelingsschema’s, interesses, vaardigheden en vragen van kinderen. Stellen ze de loose parts netjes op in een rij? Zijn ze bezig met tellen, sorteren, stapelen, construeren, …? Herhaling en verschuiving in spontaan spel kunnen ons iets vertellen over de inzichten die kinderen ontwikkelen in en door dat spel. Zijn ze aan het verkennen of experimenteren? Herkennen we ontluikende hypothesen in hun spel? Zien we interesse in een bepaalde inhoud? Kunnen de kinderen onderhandelen, samenwerken, mekaar hulp bieden, …? Zien we hen doorzetten? Deze vragen helpen ons inzicht te krijgen in waar kinderen zich in hun ontwikkeling bevinden. Ontwikkelingsadequaat werken met jonge kinderen houdt zowel rekening met de leeftijd van kinderen, als met de context en cultuur waarin ze opgroeien. Waar ons doel ook ligt, we moeten vertrekken van waar het jonge kind zich bevindt, en niet van waar we zouden willen dat het staat.

Wat doe je als juf of meester in Loose Parts Play?

“Meeting children where they are, is essential, but no good teacher simply leaves them there.” (NAEYC, 2009).
Daarom zorgen leerkrachten in een ontwikkelingsadequate omgeving voor een toegankelijke opstelling van de beschikbare loose parts. Ze ondersteunen het initiatief van kinderen en lokken onderzoekend handelen uit. Ze zorgen ervoor dat kinderen nieuwe inzichten kunnen ontdekken en verkennen. Ze zoeken naar mogelijkheden om het spontaan leren van kinderen verder te verbreden en te verdiepen. In hun voortbouwen op dat spontane leren, proberen ze openheid te bewaren voor verschillende spelinvullingen. Ze zorgen er in hun verbale spelbegeleiding voor dat ze voor de kleuter betekenisvolle ervaringen en verbanden oproepen. (Gull et al., 2019). Als begeleider kunnen we op die manier vanuit een doordachte observatie van Loose Parts Play zowel de ontwikkeling binnen de leergebieden als die van leergebiedoverschrijdende vaardigheden stimuleren.

 

“Een aantal factoren in het sociaal-emotionele domein, zoals onafhankelijkheid, verantwoordelijkheid, zelfregulering en samenwerking, voorspellen hoe goed kinderen de overstap naar (de lagere) school maken en hoe ze het zullen doen in de eerste leerjaren” (NAEYC, 2009). Kinderen die zelfgestuurd met loose parts spelen, oefenen deze vaardigheden bijna als vanzelf. Carla Gull (2019) geeft verder ook aan dat “kinderen door middel van exploreren en experimenteren met loose parts ook fantasie, creativiteit en samenwerkingsvaardigheden ontwikkelen. Het proces is belangrijker dan het eindproduct en bevordert de algemene groei en ontwikkeling.”

Waterspel Unsplash photo-1437914983566-976d85602771

Wanneer de kleuters in de klas van Juf Janice bezig zijn met het vullen en legen van potten en emmertjes water in de watertafel, zorgt Janice er in eerste instantie voor dat ze toegang hebben tot een verscheidenheid aan interessante potten, pannen, zeefjes en trechters. Tijdens het spel verwoordt Janice regelmatig wat ze ziet gebeuren: “Parel giet alle potjes helemaal vol. Die van Dimi zijn tot de helft gevuld. En Merel heeft alles helemaal leeggekiept.” In de loop van de volgende dagen raken kinderen meer vertrouwd met de wiskundige concepten vol, bijna vol, leeg, meer en minder, … Als Janice ook een staander toevoegt met een trechter waaraan een doorzichtige transparante buis is bevestigd, raken sommige kinderen geïntrigeerd door de stroom van het water. Voor deze kleuters leidt de trechter-buis-opstelling tot een nieuw onderzoek. Het schema “vullen en legen” wordt ondergeschikt aan een nieuw schema: “traject”. Voor de kleuters is de dominante vraag nu: waar gaat het water naartoe? Ook hier begeleidt Janice met beschrijvingen van wat kleuters doen en via opmerkingen die aanzetten tot verder onderzoek. “Ik vraag me af wat er zou gebeuren als je de buis naar de kommetjes richt. Wat zou er gebeuren als je met twee tegelijk water in de trechter giet?” Sommige van de kleuters beginnen te begrijpen dat een neerwaartse helling het water naar beneden leidt en dat wanneer drie van hen samen water in de trechter gieten, de trechter overstroomt. Ook, dat ze het einde van de buis in verschillende richtingen kunnen richten en dat het water dan andere potten en pannen in de watertafel verplaatst. Gillend en giechelend wijzen ze hun bevindingen aan Juf Janice en aan anderen in de klas. Na een aantal opgewonden verkenningen met de trechter en de buis, volgt nog verder en meer gericht experimenteren. Een van de kinderen probeert te voorkomen dat het water naar beneden stroomt. Dit leidt weer tot nieuwe ontdekkingen en vragen, waardoor het ervarend leren over trajecten en de kracht van water wordt verdiept.

Het kind dat de implicaties en moeilijkheden van het richten en stoppen van de stroom zelf lijfelijk heeft ervaren, zal later de werking van kranen, sluizen en dammen begrijpen met een doorleefd praktisch inzicht dat het niet-ervaren kind moeilijk kan oproepen.

 

Alle ontwikkelings- en leerdomeinen – fysiek, sociaal en emotioneel en cognitief – zijn belangrijk, en ze hangen nauw met elkaar samen (NAEYC, 2009). In Loose Parts Play (net zoals in andere vormen van diep kindgestuurd spel) heeft ontwikkeling in het ene domein invloed op wat zich in de andere domeinen afspeelt en omgekeerd. Leerkrachten die ontwikkelingsadequaat werken, merken die tekenen van ontwikkeling op en bouwen daar op voort om kansen voor verder leren te creëren. Dat is ook wat we verstaan onder het werken in een zone van naaste ontwikkeling.

 

Bronnen:

Cornelis, A. (2016) Ken jij de theorie van de losse stukjes? Kleutergewijs. Geraadpleegd op https://kleutergewijs.wordpress.com/2016/10/19/ken-jij-de-theorie-van-de-losse-stukjes/

Gull, C., Bogunovich, J., Goldstein, S. L., & Rosengarten, T. (2019). Definitions of Loose Parts in Early Childhood Outdoor Classrooms: A Scoping Review. International Journal of Early Childhood Environmental Education, 6(3), 37-52.

Gull, C. (2017). The theory of loose parts [Blog post]. Geraadpleegd op: http://insideoutsidemichiana.blogspot.com/2017/09/the-theory-of-loose-parts.html

NAEYC. (2009). Developmentally Appropriate Practice in Early Childhood Programs Serving Children from Birth through Age 8. A position statement of the National Association for the Education of Young Children. Geraadpleegd op: https://www.naeyc.org/sites/default/files/globally-shared/downloads/PDFs/resources/position-statements/PSDAP.pdf

Nicholson, S. (1972) The Theory of Loose Parts, An important principle for design methodology. Studies in Design Education Craft & Technology.  Geraadpleegd op: https://ojs.lboro.ac.uk/SDEC/article/view/1204

Stroobants, H. (2017) Zichtbaar leren in Loose Parts Play. Kleutergewijs. Geraadpleegd op https://kleutergewijs.wordpress.com/2017/12/06/zichtbaar-leren-in-loose-parts-play/

Foto van kamp bouwen: door Markus Spiske op Unsplash link: https://images.unsplash.com/photo-1511448962213-2f9bc14ed197?ixlib=rb-0.3.5&q=80&fm=jpg&crop=entropy&cs=tinysrgb&w=1080&fit=max&ixid=eyJhcHBfaWQiOjEyMDd9&s=da082b6838e135e054e2d7843505c9dc

Foto van waterspel: door Abigail Keenan op Unsplash  Link: https://images.unsplash.com/photo-1437914983566-976d85602771?crop=entropy&fit=max&fm=jpg&ixlib=rb-0.3.5&q=80&w=1080

Verhalen over de blokkenhoek en de watertafel zijn gebaseerd op mijn observaties tijdens stagebezoeken bij studenten van het BaKO Blended Traject aan UC Leuven. Speciale dank gaat naar Jocelijn Maes en Marlies Schraeyen.
De namen van klasleerkrachten en kinderen zijn gewijzigd.

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.