Hoe leren kleuters conflicten oplossen?

“Sophie ziet Nora met de voetbal spelen. Ze loopt naar Nora toe, grijpt de bal en loopt er mee weg. Sophie speelt verder met de bal, wat verderop en zonder Nora.”
Wat kan dit voorbeeld ons leren over conflicten bij kleuters? Is dit gedrag ‘normaal’ of moeten we dit te allen tijde vermijden? En hoe kan jij als kleuteronderwijzer, in dergelijke situaties, de inleving en conflictoplossingsstrategieën bij jouw kleuters stimuleren? Je leest het in dit blogbericht.

Conflictervaringen op jonge leeftijd: een vloek of een zegen?

Hoe je op jonge leeftijd conflicten ervaart, beïnvloedt de manier waarop je later relaties aangaat met anderen en met jezelf. Het is op zich dus wel leerrijk voor kleuters om conflicten mee te maken. Dankzij conflicten ontdekken kleuters het bestaan van verschillende perspectieven, leren ze hun eigen standpunt rechtvaardigen terwijl ze ook het perspectief van de ander overwegen en leren ze compromissen sluiten. Toch is het voor kleuters niet eenvoudig om conflicten constructief op te lossen.

Strategieën om conflicten op te lossen

Volgens Pieng en Okamoto (2020) zijn er twee manieren om conflicten op te lossen. Het grootste verschil zit hem in de mate waarin men aandacht heeft voor de eigen doelen en die van de ander.

  • Strategieën met de focus op zichzelf. Het gaat hierbij om verbale en fysieke handelingen waarbij men de eigen doelen vooropstelt. De behoeften en noden van de tegenpartij worden niet erkend. Voorbeelden zijn: aandringen, woorden als ‘alstublieft’ veelvuldig gebruiken, het eigen doel beargumenteren in de hoop de andere te beïnvloeden, fysieke kracht gebruiken (slaan, grijpen, duwen), de ander negeren om aan te dringen op het eigen doel,…
  • Strategieën met aandacht voor de ander. Hierbij houdt men niet alleen rekening met het eigen perspectief, maar ook met dat van de tegenpartij. Voorbeelden zijn: de tegenpartij afleiden en een alternatief voorstel doen omdat men simultaan vaststelt dat de ander noden heeft die niet in lijn liggen met de eigen noden, beloftes formuleren en nakomen, compromissen sluiten (bv. delen, om beurt), de eigen doelen leren verantwoorden door te vragen naar verduidelijking,…

De ontwikkeling van conflictoplossingsstrategieën bij kleuters

Pieng en Okamoto onderzochten bij dertig 4,5 jarigen welke strategieën zij gebruikten. Hiervoor observeerden ze de kleuters tijdens hun vrij spel, op drie verschillende dagen gedurende 30 minuten. 90% van de kleuters gebruikte beide soorten strategieën, maar de kleuters pasten toch vooral strategieën toe met de focus op zichzelf (zoals in eerder onderzoek). Het waren vooral de oudere en meer taalvaardige kleuters die aandacht hadden voor het perspectief van de ander. Tussen jongens en meisjes was er geen verschil. Verder pasten kleuters die zich goed konden inleven in een ander, tijdens het vrij spel vaker conflictoplossingsstrategieën toe waarin er aandacht was voor de ander.

Inleving onderzocht men tijdens individuele interviews aan de hand van drie verhaalparen. Bij elk verhaalpaar beschreef één verhaal een opzettelijke actie en één verhaal een onopzettelijke actie. Het resultaat dat de personages bereikten was hetzelfde. Aan de kleuters werd gevraagd in welk verhaal het personage opzettelijk gedrag vertoonde. Jongens en meisjes presteerden gelijk voor deze taak en ook voor leeftijd werd geen verschil gemeten.

Hoe kan jij inleving en conflictoplossingsstrategieën stimuleren bij jouw kleuters?

  • Je kan ervoor kiezen om tussen te komen bij conflicten. Moedig de kleuters aan om meer strategieën te gebruiken waarbij ze aandacht hebben voor de andere. Help hen om de doelen en noden van zichzelf en de andere duidelijk te maken.
  • Maak de bedoeling van de andere expliciet. Let wel, bedoelingen zijn verschillend van verlangens: bedoelingen vertellen wat iemand gaat doen (bv. Sophie beslist om te voetballen), terwijl verlangens vertellen waarom iemand iets doet (bv. Sophie wil even goed kunnen voetballen als haar broer). Het is belangrijk om te benadrukken hoe verlangens en bedoelingen onafhankelijk van elkaar vervuld of niet vervuld kunnen worden. Bijvoorbeeld: Sophie zou op een ander moment of met een andere bal ook aan haar verlangen kunnen werken om een goede voetballer te worden.
  • Wees je er van bewust dat 3-jarige kleuters zich al gedeeltelijk kunnen inleven, maar dat het proces om inleving te verwerven zich verder zal ontwikkelen doorheen de tijd.
  • Help jonge kinderen begrijpen wat ‘plannen’ is, namelijk nadenken over wat je gaat doen voor je het doet. Zo waarderen ze dat opzettelijke acties voorbedachtheid vereisen.
  • Denk er ten slotte aan dat er geen tweedeling bestaat tussen kinderen die zich niet kunnen inleven en kinderen die zich wel kunnen inleven. De werkelijkheid zit meestal tussenin.
  • Meer inspiratie nodig? Bekijk dan zeker dit blogbericht.

Bron

Pieng, P., & Okamoto, Y. (2020). Examining Preschool Children’s Intention Understanding and Their Conflict Resolution Strategies. Early Childhood Education Journal. https://doi.org/10.1007/s10643-020-01020-0

2 gedachtes over “Hoe leren kleuters conflicten oplossen?

  1. Zeer interessant en verhelderend, dit onderzoek (en het blogbericht ; – ). Bij deze wil ik hier meteen een warm pleidooi aan toevoegen voor Het Toverbos, een methodiek die hierop inspeelt en waarin jij als kleuteronderwijzer samen met je kleuters al spelend leert hoe om te gaan met je eigen en andermans noden en hoe respectvol oplossingen te zoeken voor conflicten en problemen. Gisteren nog, tijdens een supervisiesessie met enthousiaste leerling-Toverbossers uit het werkveld, werd weer zo duidelijk hoeveel wij van het spel van kleuters kunnen leren en wat een cadeau het is om tijd te hebben om met je kinderen te spelen en te Toverbossen. (En ook hoe lastig het is om ten allen tijde ontwikkelingsgericht te stimuleren, maar gelukkig daarnaast ook hoeveel vreugde het schenkt als je je kleuters op socio-emotioneel vlak in de goede richting ziet evolueren. (Nog een beetje lyrisch aan het nagenieten.)

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.