De week tegen pesten: Als kleintjes kleineren… Pestgedrag aanpakken in de kleuterschool

“Blauw, rood, klein, groot,
Stip it, stip it, come on & stip it 
Oost, west, genoeg gepest! 
Stip it, stip it, come on & stip it” 


Dit liedje van Nora en Sarah (Ketnet) galmt de komende dagen weer door menig huiskamer en klaslokaal. Het is het themalied van “De week tegen pesten” die al voor de 15de keer georganiseerd wordt en van 14 tot 21 februari 2020 loopt. Maar liefst 1 op 5 kinderen in Vlaanderen zou ooit gepest worden en lopen hierbij onuitwisbare emotionele schade op. Je kan dus niet vroeg genoeg beginnen aan de sensibilisering rond dit probleem. Maar is pesten dan ook al een probleem in de kleuterschool?

Pesten bij kleuters?! Ja zeker!

Vanuit de ontwikkelingspsychologie is bekend dat heel jonge kinderen naast elkaar spelen. Ze maken daarbij nog geen onderscheid tussen zichzelf en de anderen. Vanaf 4 jaar spelen kinderen steeds gerichter samen. Ze merken al snel welke kindjes heel geliefd zijn, welke kindjes vaak niet mogen meedoen en hoe ze van anderen iets gedaan krijgen. Door te kijken en te ervaren, leren ze met anderen omgaan. Op deze leeftijd vertrekken ze vaak nog vanuit hun “eigen ik”, maar stilaan leren ze steeds beter rekening houden met elkaar en zich in te leven in anderen. Ze gaan steeds beter beseffen dat iedereen anders reageert op eenzelfde situatie. Op deze moment bereiken de kleuters de “theory of mind”. Deze “theory of mind”, als eerste beschreven door Piaget (1929), is het besef dat gedrag aangestuurd wordt door wat mensen denken, voelen, wensen of veronderstellen. Vanaf dit moment, meestal tussen het 3de en 6de levensjaar, beseffen kinderen dat anderen ook gevoelens en gedachten hebben, kennen ze deze gevoelens ongeveer en kunnen ze op basis hiervan gedrag voorspellen.  Kleuters die de “theory of mind” verworven hebben, kunnen dus sociale signalen interpreteren en hun gedrag erop afstemmen.
Vanaf dit moment kan er dus gesproken worden van pesten.
Pesten is immers bewust gedrag dat zich herhaaldelijk voordoet met de intentie de andere onrust aan te doen. Bij jonge kinderen uit pesten zich nog in gedrag dat vaak als onschuldig of plagerijen wordt beschouwd zoals treiteren, iemand niet laten meespelen, ruzie maken… Onderzoek toont echter aan dat dit gedrag niet zo onschuldig is en dat pesten bij kleuters weinig verschilt van pesten bij tieners. Het is dus zeer belangrijk om ook bij kleuters adequaat en consequent te reageren op elke vorm van pestgedrag.

De rol van de leraar

De rol van de kleuterleraar is zeer belangrijk binnen de preventie van pesten.  Zij werken immers samen met de kleuters op de leeftijd dat de sociale vaardigheden volop aan het ontwikkelen zijn. Toch blijkt uit recent internationaal onderzoek (Helgeland & Lund,2016) dat leraars lang niet altijd op de hoogte zijn van pestgedrag in hun klas, het vaak zelf niet zien en als ze het merken niet goed weten hoe gepast te reageren. Het belangrijkste om als (kleuter)leraar in je achterhoofd te houden, is dat reageren altijd beter is dan niets doen. Kinderen moeten kunnen opgroeien in een veilig klimaat waarin ze leren hoe ze met anderen op een respectvolle manier moeten omgaan.

Kleine acties, een groot verschil!

Maar wat kan je nu als kleuterleraar doen en hoe grijp je in? Hieronder worden enkele kleine acties beschreven die een groot verschil kunnen maken:

Het herkennen van pestgedrag in een vroege fase is cruciaal.
Het kind dat gepest wordt, vertoont (meestal) altijd tekenen van depressie (verdrietig zijn, steeds buikpijn hebben, vaak wenen, heel stil zijn…) maar dit kan zich ook uiten in kenmerken van hulpeloosheid of een minderwaardigheidsgevoel zoals minder vaker hulp vragen, faalangst… Hierdoor treden ze steeds moeilijker in contact met anderen en geraken ze na een tijdje geïsoleerd.

Met de kleuters praten.
Dit advies klinkt heel logisch. Toch wordt er in de klaspraktijk vaak snel over “alledaagse” ruzies heen gegaan. Kleuters moeten wel eens sorry zeggen tegen elkaar of een knuffel geven, maar echt dieper wordt er niet ingegaan op het conflict dat net gebeurd is. Maak tijd voor conflicten en spreek in de klasgroep over wat je hebt gezien. Verwoord hoe je conflicten kan oplossen en maak sociale vaardigheden bespreekbaar in je klas.

Diversiteit zichtbaar en bespreekbaar maken.
Iedereen is anders en dat is maar goed ook! Wijs de kleuters regelmatig op hoe zij verschillen van elkaar. Dit kan zelfs over hele kleine dingen gaan (krulletjeshaar of stijl haar, graag een rokje dragen of net liever een broek, een kleuter die elke dag een banaan bij heeft en een andere kleuter die elke dag een ander stuk fruit bijheeft…). Maak van verschillen iets bijzonder, leer kleuters verschillen te appreciëren en zelfs te koesteren.

“Nee” zeggen.
Leer kleuters al weerbaar te zijn en “nee” te zeggen als ze gedrag van anderen echt niet fijn vinden. Leer hen hierbij, met behulp van een volwassene, verwoorden wat ze niet fijn vinden. Dit zonder agressie te gebruiken.

Kleuters aanmoedigen te reageren bij pestgedrag.
Leer kinderen te reageren als ze onrecht zien. Het is niet oké om aan de zijlijn toe te kijken, wel om pestgedrag te stoppen, hulp van een leraar in te roepen of het gepeste kindje te betrekken in hun eigen spel. 

Als leraar ga je best van het principe uit: “Kijken naar, praten over en reageren tegen…”. Als je dit principe hanteert, ben je al een heel eind op de goede weg. 
Zo kunnen we in de toekomst hopelijk evolueren van “de week tegen pesten” naar “een leven zonder pesten”! 

Bronnen:

Alsaker, F. D., & Nägele, C. (2008). Bullying in kindergarten and prevention. In W. Craig, & D. Pepler (Eds.), An International Perspective on Understanding and Addressing Bullying. PREVNet Series, Volume I (pp. 230-252). PREVNet: Kingston, Canada.

Helgeland, A., & Lund, I. (2016). Children’s Voices on bullying in kindergarten. Early childhood education Journal. Volume 45 – 1 (p 133-141).

Vermande, M., Van Der Meulen, M., & Reijntjes, A. (2015). Pesten op school. Achtergronden en interventies. Amsterdam: Boom Lemma uitgevers.

Parents for life (2017). Pesten bij kleuters?! Kan men bij kleuters spreken over pesten of is het eerder plagend gedrag in de zoektocht naar hun plekje?

http://www.kenjekracht.info

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.