Als ouders een ander kind zien dan de leerkracht: Verdoken hoogbegaafdheid in de kleuterklas samen aanpakken.

Ga nu maar spelen. Jij hebt je moetje van deze week al lang af.”, “Jij zegt nu even niets meer zodat de andere kleuters ook eens kunnen antwoorden.”, “Sssst, nu even niets meer vragen, we moeten nu echt verder doen.”… De andere kindjes van de klas begrijpen je niet als je vertelt over je verzameling fossielen. Ook als je een mopje maakt, lachen de andere kindjes niet. Je vraagt een rood potlood aan de jongen naast jou, maar krijgt een groen. De juf praat precies tegen baby’s, waarom praat ze niet gewoon normaal? Wat je ook raar vindt, is dat de juf zegt dat Kamiel zijn tekening heel mooi gemaakt heeft terwijl hij overal buiten de lijntjes heeft gekleurd.
Je beslist dan maar om alleen te gaan spelen. Sommige dagen probeer je nog jezelf duidelijk te maken. Maar al snel merk je dat het niets uithaalt en dat je beter gewoon doet… zoals alle anderen. 
Thuis merken de ouders dat je steeds vaker boos of juist heel verdrietig wordt. Gaan slapen is vaak een hele strijd en je hebt het moeilijk met veranderingen.
De ouders besluiten de juf aan te spreken over hoe zij hun kind zien veranderen sinds het naar school gaat. 
De juf valt compleet uit de lucht en minimaliseert de problemen van de ouders. Er is niets opvallends te merken aan deze kleuter in de klas.
Of toch wel?


Een kleuter met een ontwikkelingsvoorsprong of een hoogbegaafde kleuter 

Bovenstaande situatie is een typisch voorbeeld van wat hoogbegaafde kleuters de rest van hun leven gaan doen: Doen wat er van hen verwacht wordt en vooral niet opvallen. Dit aanpassingsproces waarbij hoogbegaafde kinderen conformeren naar het sociaal wenselijk gedrag, is een proces dat zich in amper 6 weken kan voltrekken en dat al op zeer jonge leeftijd kan plaatsvinden. Hier rust dan ook een zeer belangrijke taak voor de kleuterleerkracht die alert dient te reageren (Venderickx,2017). Als ouders komen aankloppen met verhalen over hun kind die niet overeenstemmen met het beeld dat je zelf hebt van kind in de klas, dan… is het tijd voor een goed gesprek! (Jonkers, 2018)

Voor ik verder ga over hoe je dit gesprek kan aanpakken, wil ik even de tijd nemen om een belangrijk twistpunt in de literatuur rond dit topic aan te halen. 
In literatuur worden immers hoogbegaafde kleuters steevast kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong genoemd. Toch zou het de communicatie tussen ouders en kleuterleerkrachten vooruithelpen als ook op deze leeftijd al van hoogbegaafdheid gesproken zou worden. Vermits het aanpassingsproces op zeer korte termijn en op jonge leeftijd kan plaatsvinden, is het van belang tijdig in te grijpen m.a.w. zo snel mogelijk na het aangeven van de eerste ongerustheden. Echter wordt de term hoogbegaafdheid nu vaak pas gebruikt vanaf 6 à 7 jaar, lang na het aanpassingsproces dus. Op deze manier gaat er kostbare tijd verloren waarin de kleuter zijn talenten steeds meer en beter gaat verbergen. 

Hoe een hoogbegaafde kleuter herkennen in de klas?

Je wil als leerkracht wel samen met de ouders het kind centraal zetten en in een gesprek de onderwijsbehoeften van de kleuter in kaart brengen, maar zelf zie je het kind helemaal anders dan de ouders. Je herkent het gedrag dat de ouders beschrijven helemaal niet in de klas. Voor je in gesprek gaat, kan je dus best het kind nog eens extra observeren en probeer je kenmerkend gedrag in kaart te brengen.
Tessa Kieboom (2017) beschrijft in Klasse 7 kenmerken waaraan je een hoogbegaafd kind zou kunnen herkennen. Belangrijk om mee te nemen in je observatie is dat niet elke hoogbegaafde aan al deze kenmerken voldoet. Net zoals bij eender welke andere ontwikkelingsstoornis kan je hoogbegaafdheid niet herleiden tot een waterdichte afvinklijst. In de kleuterklas maakt het ontbreken van genormeerde schoolprestaties het opspeuren van een hoogbegaafde kleuter extra moeilijk.

De lijst van Tessa Kieboom herleid ik voor de kleuterklas dan ook graag tot volgende 6 kenmerken:
1) Grote leerhonger
Ooit gehoord van een Carcharodontosaurus? Wat is Betelgeuze? Een hoogbegaafde kleuter  met een passie voor dino’s of sterren kan het haarfijn uitleggen.
2) Creativiteit
Hoogbegaafde kleuters denken vaak out of the box. Ze lossen opdrachten vaak anders op dan dat jij ze gepland had, komen met creatieve ideeën als je een thema samen uitwerkt…
3) Rechtvaardigheidsgevoel
Altijd dezelfde laten beginnen, je beloftes niet nakomen … Dat is niet eerlijk! Een hoogbegaafde kleuter zal je daar direct op wijzen.
4) Gevoeligheid
De opwarming op aarde, oorlog in Syrië, terreurdreiging … Een hoogbegaafde kleuter maakt zich over veel dingen zorgen. Vaak is het kind op zo’n momenten extra prikkelbaar of vermoeid omdat het de slaap niet kan vatten.
5) Kritische instelling
Waarom zus en niet zo? Een hoogbegaafde kleuter stelt heel wat vragen. Vragen waarop jij wellicht soms het antwoord niet weet.
6) Perfectionisme
Weigeren een paard te tekenen, omdat het er nooit precies zo zal uitzien als in het echt. Hoogbegaafde kleuters leggen de lat enorm hoog voor zichzelf. Vaak uiten ze dit niet en worden ze aanzien als lui omdat ze niet uit zichzelf komen meewerken aan de opdracht.

Is een gesprek op basis van vermoedens wel een goed idee ? Ja, altijd!

Bij kleuters met vermoedelijk hoogbegaafdheid is het belangrijk niet te snel naar IQ-testen te grijpen. Deze testen leveren op jonge leeftijd vaak nog afwijkende resultaten op waardoor er nog meer onzekerheden ontstaan.
Beter kan je als leerkracht de leeromgeving al eens aanpassen. Kijk hoe de kleuter reageert als je nieuwe en moeilijkere dingen aanbiedt. Bied deze activiteiten wel steeds aan voor de ganse klas. Hoogbegaafde kleuters merken het zo als iets specifiek op hen gericht is en hebben de neiging dan dicht te klappen. 
Naast deze verrijkingen ga je best zo snel mogelijk in gesprek met de ouders. Dit gesprek is allerminst gemakkelijk. Zowel de ouders als de leerkracht worstelen met onzekerheden en geen van beide partijen kan met zekerheid zeggen of er sprake is van een ontwikkelingsvoorsprong.

“Hoogbegaafd Vlaanderen” geeft aan welke 3 vragen een goede basis vormen voor een dergelijk gesprek:
1) Vertoont het kind kenmerken die zeldzaam zijn voor deze leeftijd?
Dit kan gaan over cognitieve vaardigheden, maar ook over redeneringsvermogen, sociale vaardigheden…
2) Zijn er bepaalde sterke punten die het beduidend vroeger bereikt?
M.a.w. zie je het kind dingen doen die leeftijdsgenoten niet doen maar (veel) oudere kinderen wel? Ook dit mag je ruim bekijken: muzikaal talent, taalontwikkeling, wiskundig inzicht…
3) Is er duidelijk geavanceerd gedrag?
Hier gaat het om duidelijk waarneembaar gedrag zoals zichzelf leren lezen, moeilijke puzzels maken, fijnmotorische vaardigheden, diepgaande vragen stellen over de dood, grote taakspanne bij uitdagende activiteiten…

Belangrijk in deze gesprekken is, net zoals bij elk gesprek met ouders, dat je het belang van kind centraal stelt. Durf je eigen onzekerheden als leerkracht benoemen en ga samen met de ouders op zoek naar een plan van aanpak. Enkel door echte partners te worden, kan er een optimale ondersteuning voor de kleuter tot stand komen (Haenen & Mol, 2014).

BRONNEN

Jonkers, Monique (2018). Als ouders thuis een ander kind zien dan leerkrachten op school is het tijd voor een goed gesprek. Stichting Nivoz.
https://nivoz.nl/nl/als-ouders-thuis-een-ander-kind-zien-dan-leerkrachten-op-school-is-het-tijd-voor-een-goed-gesprek

Venderickx, Kathleen (2017). Waarom behalen zo veel hoogbegaafden geen diploma? Universiteit Vlaanderen. https://www.knack.be/nieuws/belgie/waarom-behalen-zo-veel-hoogbegaafden-geen-diploma/video-normal-924185.html

“Je bent jong en je wil eens wat”
http://www.hoogbegaafdvlaanderen.be/02_Herkenning/jongekinderenintro.html

Fastenau, Kyra (2017). 7 kenmerken van hoogbegaafdheid. Klasse, 21 februari 2017.

Haenen, J. & Mol Lous, A. (2014). Succesfactoren voor passend onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen: adviezen voor (aankomende) leerkrachten en opleidingen. Tijdschrift voor Hoger Onderwijs, (31/32). 

Een gedachte over “Als ouders een ander kind zien dan de leerkracht: Verdoken hoogbegaafdheid in de kleuterklas samen aanpakken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.