De Sint brengt… een pop voor Wout en een brandweerwagen voor Louise.

Vorige week werd mijn aandacht getrokken door een reclamespot op televisie. Jawel, ook daar is de link met jonge kinderen niet ver te zoeken. Zeker nu het hele Sint-gebeuren de reclamespots beheerst. De reclamespot brengt treffend in beeld welke verwachtingen we hebben op vlak van ‘jongens spelen met’ en ‘meisje spelen met’. Eigenlijk gaat de spot er net moedig tegenin. Ik voelde dat het thema ‘gender’ niet ver weg was. Vandaar dit blogbericht, met onderstaand de link naar de reclamespot waar jullie nu ongetwijfeld allemaal benieuwd naar zijn.

https://www.youtube.com/watch?v=FldV45dnB74 (You tube, 2019)

Gender: wat is dat eigenlijk?
Daar waar ‘geslacht’ of ‘sekse’ verwijst naar de biologische verschillen tussen mannen en vrouwen, wordt met ‘gender’ veel meer gefocust op de sociale ideeën, verwachtingen en normen rond mannelijkheid en vrouwelijkheid. Namelijk op de sociale rollen die mannen en vrouwen invullen (genderrollen), de waarde die gekoppeld wordt aan die rollen, en de relatie tussen mannen en vrouwen. Deze sociale ideeën en verwachtingen zijn voor een groot deel sociaal en cultureel bepaald en zijn continu in beweging (Rosa, 2019). Met andere woorden: het hoeft niet zo te zijn dat jongens alleen maar stoer en sterk moeten zijn, en dat meisjes zachter en zorgend moeten zijn; dat is wat de maatschappij er zelf van maakt. Jonge kinderen krijgen het wel van jongs af aan met de paplepel mee.

De sociale ideeën, verwachtingen en normen rond mannelijkheid en vrouwelijkheid vinden ook hun weg naar de kleuterklas. Er wordt bijvoorbeeld al snel vanuit gegaan dat kinderen van nature uit een voorkeur hebben om met bepaalde materialen aan de slag te gaan of te spelen: meisjes spelen graag met poppen, jongens met de auto’s en de brandweerkazerne. In werkelijkheid wijst onderzoek uit dat precies de ervaringen die we jonge kinderen meegeven, vormgevend zijn voor hun persoonlijkheid en interesses (Rosa vzw, 2019). We hebben als kleuterleraar of opvoeder dus veel zelf in handen. Kinderen krijgen vaak al heel vroeg onbewust hoofdzakelijk genderstereotiepe beelden te zien van ‘mannelijke’ en ‘vrouwelijke’ interesses, hobby’s, taken en beroepen, en dit ook in kleuteronderwijs. De media en de commerciële sector, maar ook de directe omgeving van kinderen spelen met andere woorden een grote rol (Rosa vzw, 2019). Kinderen worden hierdoor van jongs af aan in een bepaald stereotiep rollenpatroon ingeleid, waardoor er (soms) niet meer of te weinig gekeken wordt naar het individu van het kind zelf, en diens interesses, motieven en noden.

Genderbewust aan de slag in de kleuterklas!
De vzw Rosa (2019) ontwikkelde een toolkit ‘gender in de kleuterklas’ voor kleuterleerkrachten en opvoeders, om op een genderbewuste manier aan de slag te gaan. Het doel is om kinderen niet langer onbewust in een hokje te duwen. Daardoor kunnen ze meerdere opties uitproberen en verschillende interesses ontdekken, om zich zo ten volle te kunnen ontplooien. Op die manier kunnen leerkrachten en opvoeders beter tegemoet komen aan het diverse publiek van kinderen in de klas en het uniek zijn van iedere kleuter met eigen interesses, en niet enkel aan de ‘meisjes’ en de ‘jongens’.

Tips en tricks vanuit de toolkit ‘gender in de kleuterklas’ (Rosa vzw, 2019)

  • Geef zelf het goede voorbeeld en stel je eigen mening en handelen in de klas in vraag.
  • Stimuleer de kritische geest van kinderen en laat hen voelen dat er verschillende mogelijkheden zijn op vlak van interesses en talenten van kinderen. Ga in op vragen en uitspraken van kinderen die gelinkt zijn aan het denken omtrent ‘jongens’ en ‘meisjes’.
  • Breng een positief verhaal over ‘opties verbreden voor iedereen’ en ‘diversiteit bevorderen’.
  • Leef niet in een ‘blauwe/roze’ of ‘jongens/meisjes’ wereld, en vermijd uitspraken die de groep opdelen in geslachten.
  • Zorg dat iedereen zich aangesproken voelt en spreekt dus liever niet in termen van ‘jongens en meisjes’: op die manier leg je de nadruk op de twee geslachten.
  • Geef genderbewuste feedback en complimenten: prijs meisjes niet alleen als ze zich lief, zorgzaam en sociaal gedragen, en jongens als ze initiatief nemen of zelf iets uitgedokterd hebben. Maar geef alle kleuters om dezelfde redenen complimenten, om persoonlijke redenen, en even vaak.
  • Stimuleer de kritische geest van alle kinderen en spreek dus liever met neutrale termen zoals leerkracht in plaats van juf of meester, of gebruikt zelf termen die de clichés doorbreken zoals onthaalvader en brandweervrouw.
  • Communiceer genderbewust met ouders en zorgfiguren, en spreek niet in termen van ‘mama’ en ‘papa’ (vb in briefwisseling)
  • Kies thema’s die iedereen aanspreken, en die roldoorbrekend werken.
  • Maak gebruik van divers beeldmateriaal: ga op zoek naar geschikte boeken, naar verhalen waarbij het geslacht van de personages niet (meteen) duidelijk is; bekijk prenten en affiches kritisch vanuit diversiteit en gendergebeuren.
  • Zorg ervoor dat iedere hoek aantrekkelijk is voor alle kinderen: zorg voor voldoende variatie in materialen in alle kleuren van de regenboog, en probeer hoeken neutraal te benoemen (bv huishoek in plaats van poppenkamer en bouwhoek). Werk eventueel met een doorschuifsysteem zodat alle kinderen iedere hoek kunnen verkennen. Laat kleuters eventueel zelf invulling geven aan de hoeken met bepaalde materialen.
  • Probeer verschillende soorten speelgoed aan te bieden, er is zoveel meer dan poppen en auto’s. Doorbreek stereotiepen zoals ‘een roze keukentje’ in de poppenkamer. Stimuleer kleuters om verschillende materialen te leren kennen, ook als de meisjes nu eenmaal graag met poppen spelen. Maak duidelijk aan de jongens dat zorgend spel helemaal kan (dit wordt blijkbaar moeilijker aanvaard dan meisjes die zich toch sterk en stoer gedragen).

 

Andere blogberichten gelinkt aan ‘gender’ op kleutergewijs:
https://kleutergewijs.wordpress.com/2017/01/08/genderbewust-handelen-is-niet-simpel/
https://kleutergewijs.wordpress.com/2019/03/20/genderspeelgoed/
https://kleutergewijs.wordpress.com/2017/03/15/binnen-of-buiten-de-lijntjes-kleuren/
https://kleutergewijs.wordpress.com/2016/10/02/stem-voor-jongens-en-meisjes/

 

Kijktips
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2017/11/29/pano–lieve-jongens—stoere-meisjes/
https://www.youtube.com/watch?v=nWu44AqF0iI

 

Leestips
Toolkit ‘gender in de kleuter’ (Rosa vzw)
https://www.rosavzw.be/site/gender-in-de-pers/hot-topics/1030-rosa-vzw-lanceert-toolkit-gender-in-de-kleuterklas

Brochure ‘genderklik in de kleuterklas’ (Genderatwork vzw)
https://genderatwork.be/wp-content/uploads/2019/09/Genderklik-in-de-kleuterklas-omgaan-met-verschillen-werken-aan-gelijkheid.pdf

 

Bronnen
Rosa vzw (2019). Wat is gender? Opgevraagd op 22 november, 2019, via https://www.rosavzw.be/site/kwesties/gender/gender

Rosa vzw (2019). Toolkit: Gender in de kleuterklas. Opgevraagd op 22 november, 2019, via https://www.rosavzw.be/site/gender-in-de-pers/hot-topics/1030-rosa-vzw-lanceert-toolkit-gender-in-de-kleuterklas

You Tube (2019). Pak je dromen uit! Opgevraagd op 22 november, 2019, via https://www.youtube.com/watch?v=FldV45dnB74 [reclamespot]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.