Aan taalstimulering werken? Laten we leentje-buur spelen!

Waarom zouden we naast het onderzoek hier, niet ook meer profiteren van al het onderzoekswerk dat elders gebeurde om een succesvolle aanpak voor taalstimulering in de kleuterklas uit te werken? Het geheim blijkt dan niet alleen in de inhoud van de aanpak, maar ook in de manier van professionaliseren te zitten. Internationaal onderzoek heeft op beide vlakken al een hele weg afgelegd, vaak met vallen en opstaan, en kan daarom inspirerend zijn voor het Vlaamse kleuteronderwijs. Zo kunnen we, vanuit effectieve onderzoeksresultaten, versterken wat hier al goed gebeurt.

In dit blogbericht bespreek ik twee verschillende, succesvolle benaderingen uit onze naaste buurlanden. Een groot voordeel: om leentje-buur bij hen te spelen heb je alvast geen duur vliegticket nodig.

Taaleilandjes in Duitsland (Heidelberger InteraktionsTraining)

Gedurende zes workshops en evenzoveel tussentijdse opdrachten verbeteren leerkrachten de taalstimulering tijdens de dagelijkse gesprekken met hun kleuters. Ze vertrekken daarbij van een bijzondere vorm van interactief vertellen, dialogisch voorlezen, om dan transfer te maken naar andere situaties. Het vertelmoment wordt in de training een ‘taaleiland’ genoemd, omdat zowel kinderen als leerkrachten gemakkelijker tot een rijk gesprek komen in zo een activiteit. Van daar begint de zoektocht naar andere taaleilandjes. Die zoektocht gebeurt vanuit de kinderen met een taalachterstand (eentalig of meertalig). Aanvankelijk focussen de leraren op één of enkele kinderen, en observeren en gebruiken ze gesprekskansen. Vaak gaat het daarbij om individuele gesprekken, omdat minder taalvaardige kinderen in een groep minder aan bod komen. Vervolgens analyseren leerkrachten samen video’s van deze gesprekken, vanuit de aangeleerde interactietechnieken die ze aangereikt kregen, en bouwen hierdoor hun repertoire uit. Bij voorkeur gebeurt de professionalisering met het team, met inbegrip van de directie, om zo het langetermijneffect te bewaren.

Interessant om weten is dat de Duitsers dit ook niet helemaal zelf bedachten. Ze bouwden namelijk verder op een Canadees professionaliseringsproject, sleutelden eraan, en maakten verschillende varianten afhankelijk van de leeftijdsgroep. Ondertussen zijn er reeds twee studies afgerond met positieve resultaten voor de taalontwikkeling van de kleuters, en een rijkere talige interactie in de klas.

Taaltutoren in de U.K.  (Nuffield Early Language Intervention)

Oudere kleuters in het Nuffield project krijgen intensieve aandacht van taaltutoren gedurende individuele momenten, afgewisseld met momenten in kleine groepjes. Telkens werken ze daarbij aan woordenschat, luister- en vertelvaardigheden. De taaltutoren zijn leerkracht-assistenten die hier speciaal voor werden opgeleid. Na een intensieve professionalisering van twee dagen baseren ze zich op een gestructureerde leerlijn, met concrete doelen en uitgewerkte voorbeeldactiviteiten. Daarnaast krijgen de tutoren genoeg speelruimte om tijdens de individuele momenten te werken aan de noden van elke kleuter en hiertoe een eigen aanpak uit te dokteren. Regelmatig gebeurt er een uitgebreide taalanalyse van de kleuters. Daarom nemen ze de kleuters op, en luisteren ze intensief naar de bouwstenen van hun verhaal (Carroll e.a., 2011: blz. 165-166).

De belangrijkste reden waarom ik deze benadering vermeld, is dat ze al verschillende keren positief geëvalueerd werd in onderzoek, ook door een onafhankelijke evaluator. Verder inspireerde het project Scandinavische onderzoekers, en ook daar zijn de effecten gunstig. Momenteel loopt in de U.K. een onafhankelijke evaluatie met 100 proefscholen om na te gaan of dit ook op een dergelijke grote schaal kan werken.

Leentje-buur spelen?

Alleen al door te lezen, ontdek je interessante bouwstenen in beide benaderingen: bijvoorbeeld het idee van taaleilandjes in Duitsland, of de aandacht voor eigen anekdotes en verhalen in de U.K. Maar ik geloof dat een bezoek, een training, een train-the-trainer nog zoveel meer zouden opbrengen. En dan is het aan ons om te sleutelen, te evalueren en opnieuw te sleutelen.

Referenties

Meer over de Heidelberger InteraktionsTraining:

  • Buschmann, A., & Sachse, S. (2018). Heidelberg interaction training for language promotion in early childhood settings (HIT). European Journal of Education, 53(1), 66-78.
  • Egert, F (2017). Die Wirkung von Sprachförderung im Deutschen für mehrsprachige Kinder in Kindertageseinrichtungen. Zeitschrift für Grundschulforschung, Bildung im Elementar- und Primarbereich, 10(2), 23-34.

Eigenlijke evaluatiestudies:

  • Simon, S., & Sachse, S. (2011). Sprachförderung in der Kindertagesstätte-Verbessert ein Interaktionstraining das sprachförderliche Verhalten von Erzieherinnen. Empirische Pädagogik, 25, 462-480.
  • Simon, S., & Sachse, S. (2013). Anregung der Sprachentwicklung durch ein Interaktionstraining für Erzieherinnen. Diskurs Kindheits- und Jugendforschung, 8, 379-397.
  • Buschmann, A., & Jooss, B. (2011). Alltagsintegrierte Sprachförderung in der Kinderkrippe. Verhaltenstherapie und Psychosoziale Praxis, 43, 303–312.

Meer over de Nuffield Early Language Intervention:

Eigenlijke evaluatiestudies:

  • Sibieta, L., Kotecha, M., & Skipp, A. (2016). Nuffield Early Language Intervention: Evaluation Report and Executive Summary. Education Endowment Foundation.
  • Fricke, S., Burgoyne, K., Bowyer‐Crane, C., Kyriacou, M., Zosimidou, A., Maxwell, L., … & Hulme, C. (2017). The efficacy of early language intervention in mainstream school settings: a randomized controlled trial. Journal of child psychology and psychiatry, 58(10), 1141-1151.
  • Fricke, S., Bowyer‐Crane, C., Haley, A. J., Hulme, C., & Snowling, M. J. (2013). Efficacy of language intervention in the early years. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 54(3), 280-290.
  • Bowyer‐Crane, C., Snowling, M. J., Duff, F. J., Fieldsend, E., Carroll, J. M., Miles, J., … & Hulme, C. (2008). Improving early language and literacy skills: Differential effects of an oral language versus a phonology with reading intervention. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 49(4), 422-432.
  • Onderweg: https://educationendowmentfoundation.org.uk/projects-and-evaluation/projects/nuffield-early-language-intervention-1

De Scandinavische studies:

  • Rogde, K., Melby-Lervåg, M., & Lervåg, A. (2016). Improving the general language skills of second-language learners in kindergarten: A randomized controlled trial. Journal of Research on Educational Effectiveness, 9(sup1), 150-170.
  • Hagen, Å. M., Melby‐Lervåg, M., & Lervåg, A. (2017). Improving language comprehension in preschool children with language difficulties: a cluster randomized trial. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 58(10), 1132-1140.

Een gedachte over “Aan taalstimulering werken? Laten we leentje-buur spelen!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.