(Met) boeken wérken in de kleuterklas!

Hoe kan je boeken in de kleuterklas functioneel inzetten om aan andere ontwikkelingsdomeinen dan de taalontwikkeling te werken?

Als boekenliefhebbers geven we je in deze blog graag enkele concrete voorbeelden, om aan te tonen dat je doelen in velerlei ontwikkelingsgebieden kunt nastreven met boeken. Het kan bovendien verfrissend en motiverend werken om nog eens te beseffen dat je met ‘kleine’ activiteiten erg veel bereikt met je kleuters!

Vier inspirerende voorbeelden

Voorbeeld 1 – Draaien maar aan dat wieleken!

Juf Kristine (DvM Aalst) werkt rond ‘Helden’:

In de boekenhoek staat een rad, waaraan fragmenten van prenten uit drie verschillende boeken hangen. De kleuters draaien aan het rad, zoeken uit welk boek het gedraaide fragment komt en kleven een post-itje op de juiste plaats in het betreffende boek.

Met deze activiteit …

  • leer je de kleuters omgaan met boeken (rustig bladeren, het is niet ‘om ter eerst’ de prent vinden in het boek);
  • integreer je taal en beeld;
  • werk je aan de visuele geletterdheid van de kleuters;
  • werk je op beeldend gebied rond de bouwsteen ‘ruimte’: je haalt een fragment uit een illustratie, waardoor de betekenis niet altijd duidelijk is. Het is spannend voor kleuters om te ontdekken wat er zich in het betreffende boek afspeelt rond dat geïsoleerde element, of in de verhaallijn;
  • breng je de kleuters in contact met uiteenlopende stijlen qua illustraties, verhouding tekst-prenten …;

Voorbeeld 2 – Ontwerp je eigen …

Juf Karen (DvM Aalst) werkt rond ‘De ruimte’:

We doen het zo vaak, en maar goed ook: de kleuters die hun eigen monster ontwerpen, hun eigen voertuig … Juf Karen betrekt bij deze activiteit ook extra boekmateriaal. In het thema ‘De ruimte’ mogen de kleuters hun eigen marsmannetje ontwerpen. Daartoe halen ze, nadat ze konden genieten van het verhaal ‘Marsmannetjes zijn dol op onderbroeken’ (Claire Freedman & Ben Cort), de ‘Encyclopedie van de marsmannetjes’ (Gwendolyne RaissonRoland Garrigue) erbij. De kleuters bestuderen de verschillende marsmannetjes, en schetsen hoe ze willen dat hun eigenste extraterritoriale wezen eruitziet. Ze denken na over kleur, aantal ogen, handen, benen … Nadien nemen ze hun schets over op zwart papier, met vetkrijt … en kiezen ze ook, naar analogie met het eerder voorgelezen verhaal, een onderbroekje voor hun creatie.

Met deze activiteit …

  • leer je de kleuters omgaan met boeken;
  • leer de je kleuters dat ook informatieve boeken geweldig fijn en inspirerend zijn;
  • integreer je taal en beeld;
  • vergroot je het esthetisch gevoel van de kinderen: ze maken kennis met verschillende stijlen;
  • werk je aan de muzische grondhouding, geletterdheid en vaardigheden van de kleuters: je moedigt hen aan te durven verbeelden, durven creatief vormgeven én je verfijnt hun technische vaardigheden die nodig zijn om zich muzisch uit te drukken;
  • bied je ook motiverende materialen aan: voor ‘taal’ een chique encyclopedie om mee aan de slag te gaan. Voor ‘beeld’: kleuters vinden het geweldig als de drager van hun tekening eens niet wit maar gekleurd is: de zwarte ondergrond doet hun kleurgebruik extra eer aan;
  • komen de kleuters los van de schema’s die ze hebben ontwikkeld. Je verbreedt hun beeldtaal op deze manier. Door de kleuters illustraties te laten beschouwen, inspireer je hen. Impressies zijn erg belangrijk: je kan naar het bos gaan om tien verschillende bomen te gaan bekijken, je kan in een boek tien verschillende marsmannetjes bestuderen …;

Voorbeeld 3 – Lulu loves stories … and so do we!

Juf Cathy (De Nieuwe Arend, Aalst) werkt rond ‘Boeken’:

Een fijne manier om aan de slag te gaan met de verschillende thuistalen in je klas: voorzie ook eens een boek dat je aan de klas wil voorlezen, in een andere taal dan het Nederlands. Zo biedt juf Cathy ook de Engelstalige versie van ‘Bibi is dol op boeken’ aan in de boekenhoek. Samen met alle kleuters in de onthaalkring bekijkt ze de kaft van het boek, en bespreekt ze de titel. Ze bestuderen enkele pagina’s in het boek, de kleuters verwoorden wat ze denken dat er gebeurt op de prenten. Dan mogen de kleuters die het Engels als thuistaal hebben, naar de boekenhoek om het verhaal in het Engels op cd te beluisteren en te bladeren door de Engelstalige versie van het boek. Terug in de kring, tijdens het terugblikmoment, vertellen zij aan de rest van de groep wat er werkelijk gebeurt in het boek.

Met deze activiteit …

  • leer je de kleuters omgaan met boeken;
  • verkennen de kleuters de relatie tussen tekst en illustratie: wat vertellen de beelden wat de tekst niet vermeldt? Wat kunnen we niet zien maar enkel lezen/horen? Begrijp je het verhaal zonder woorden of zonder illustraties?;
  • werk je aan het zelfregulerend vermogen van de kleuters;
  • doe je de kleuters hun (werk)geheugen inzetten om relevante informatie te memoriseren;
  • geef je de meertalige kleuters in je klas een gevoel van trots: er is een activiteit in hun (moeder-/thuis-) taal! Het gevolg is een positieve(re) houding tegenover het Nederlands waardoor ze ook meer open staan voor de schooltaal;
  • verhoog je de contact- en communicatievaardigheden van de kleuters;
  • doe je aan pre-teaching: je kan als leerkracht de voorkennis van de meertalige kleuters benutten als je het boek na deze activiteit het boek in het Nederlands aan de gehele klasgroep voorleest;
  • kan je de meertalige kleuters aanmoedigen om het verhaal ook eens in de Nederlandstalige versie te beluisteren, en te onderzoeken of er ergens opvallende verschillen zijn;
  • werk je volop rond talensensibilisering. Ook als je bv. eerst de Nederlandstalige versie voorleest, en nadien een versie in het Japans, Russisch, Arabisch, Turks, Chinees … in de boekenhoek aanbiedt: door erdoor te bladeren maken de kleuters kennis met andere lettertekens én andere leesrichtingen;
  • vergroot je de superdiverse bagage van de kleuters, en breng je ze een stapje dichter bij het wereldburgerschap: “er zijn boeken in alle talen, en dat is heel normaal!”;

Voorbeeld 4 – Nu de goedheilig man stilaan z’n koffers aan het pakken is …

https://s.s-bol.com/imgbase0/imagebase3/large/FC/9/7/2/5/9200000011675279.jpg
Op onderzoek in de boekenhoek:

Laat de kleuters lekker onderzoeken in de boekenhoek,  waar je een waaier aan uiteenlopende boekmaterialen, tijdschriften, kranten … rond de Sint voorziet:

Laat hen bijvoorbeeld vertrekken vanuit de onderzoeksvraag ‘Hoe verplaatsen Sint en Piet zich?’ De kleuters gaan in alle boeken, tijdschriften, kranten … op zoek naar pagina’s waarop Sint en Piet zich verplaatsen. Daar kunnen ze telkens een post-it tussen steken. (An Van Rompaey, 2018)

Je kan de kleuters ook laten turven met welk vervoersmiddel Sint en Piet het meest afgebeeld worden. En je kan nog meer verdiepend werken: is het vervoersmiddel weersafhankelijk?

Een prima moment ook om kleuters kennis te laten maken met een atlas: voorzie er eentje met een grote kaart van Europa. Hoe kan de Sint van zijn woning in Spanje tot hier in België geraken? Hij kan op verschillende manieren, via verschillende wegen hier geraken (water, land, lucht). Welke weg zou de kortste zijn? En welke weg de snelste? (Ruth Alberts, 2019)

Met deze activiteiten …

  • leer je de kleuters gerichter en kritischer kijken;
  • werk je rond onderzoekend leren met kleuters, je schaaft hun onderzoekscompetenties bij;
  • stimuleer je, door hen te laten experimenteren met de verschillende boekmaterialen, hun aangeboren nieuwsgierigheid en onderzoeksdrang;
  • werk je rond zelfsturing bij de kleuters: ze leren strategieën inzetten om informatie te verkrijgen;
  • integreer je taal, wereldoriëntatie en wiskunde;
  • werk je op het gebied van wereldoriëntatie o.a. aan de ‘oriëntatie op de ruimte’ van de kleuters: ze verruimen hun kennis in verband met vervoersmiddelen, ze kunnen vaststellen en uitdrukken welke vervoersmiddelen het meest geschikt zijn voor een bepaalde verplaatsing …;
  • scherp je hun wiskundige vaardigheden aan: door te turven krijgen ze inzicht in tellen, kunnen ze hoeveelheden vergelijken, eenvoudige wiskundige redeneringen representeren …;
  • werk je ook aan de sociaal-emotionele ontwikkeling van de kleuters, meer bepaald hun relationele vaardigheden: ze gaan samen op onderzoek in de boeken, en leren daardoor heel wat bij over samenwerking;

Veel succes met de activiteiten rond/met boeken in jouw kleuterklas, laat in een reactie zeker weten als jij nog enthousiasmerende voorbeelden vanuit je eigen klaspraktijk hebt!

Jaantje Verbruggen, Ruth Van Wichelen, Lieve Van Severen en Marlies Algoet

Bovenstaand artikel werd opgesteld in het kader van het project de Boekenhouder, een project van de lerarenopleiding Odisee en de stad Aalst.

Een speciale dank aan Innerwheel Club Dendervallei (https://www.innerwheel.be/nl/club/dendervallei) voor het schenken van prachtige boekenpakketten waarmee de acht deelnemende kleuteronderwijzeressen (van DvM Aalst, De Nieuwe Arend Aalst, De Notelaar Aalst) nog enthousiaster aan de slag konden om rijke, functionele activiteiten aan te bieden in hun kleuterklas.

Bronnen:

  • Algoet, M., Vanoosthuyze, S., & Verbruggen, J. (2019). Aan de slag met prentenboeken en boekmaterialen in de kleuterklas. Onuitgegeven cursus, Brussel: Odisee.
  • Brainstorm met Ruth Alberts, Annemie Natens en Ilse Banck, lerarenopleiders en pedagogen in de Educatieve Bachelor Kleuteronderwijs, Odisee Brussel. 7 oktober 2019.
  • De ervaringen uit
    • het project de Boekenhouder, met acht leerkrachten uit drie kleuterscholen: Kristine Van Neyghem, Karen Tielemans, Heidi Blancquaert en Nathalie De Gols (DvM Aalst); Ellen Schokkaert en Kelly Meert (De Notelaar, Aalst); Dina Ben Ayad en Cathy Manolo (De Nieuwe Arend, Aalst);
    • de onderwijsinnovaties ‘word boekenleerkracht’ van studenten bachelor in het kleuteronderwijs, Odisee, onder begeleiding van Ine Callebaut en Lieve Van Severen: Ellen Bosmans, Jolien Bosmans, Caro Debolle, Karlien De Rop, Saskia Himeleers, Amber Meersman, Céline Mons, Amber Nevens, Alexandra Schellinck, Amber Vanbever, Tatiana van der Maelen en Febe Van Rossem;
    • de bachelorproeven van studenten bachelor in het kleuteronderwijs, Odisee, onder begeleiding van Jaantje Verbruggen: Jenne Bettens, Jolien Lanin en Kelly Poivre.
  • De Koning, B.B. & van der Schoot, M. (2013). Becoming part of the story! Refueling the interest in visualization strategies for reading comprehension. In Educational Psychology Review, 25 (2), 261-287.
  • Förrer, M. & van de Mortel, K. (2010). Lezen … denken … begrijpen! Handboek begrijpend lezen in het basisonderwijs. Amersfoort: CPS.
  • Foto’s Sint en Piet overgenomen van https://www.humo.be/filmreviews/358005/ay-ramon , https://www.sylvester.be/en/cases  en https://communicatie.ketnet.be/ketnet–opnames-sinterklaas-film-ay-ramon-van-start , 6 oktober 2019.
  • Leerplannen basisonderwijs GO! Pro. GO! Onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap, https://pro.g-o.be/pedagogische-begeleiding-leerplannen-nascholing/leerplannen/leerplannen-bao, geconsulteerd oktober 2019.
  • Leerplannen basisonderwijs OVSG. OVSG vzw, Onderwijsvereniging van Steden en Gemeenten, https://www.ovsg.be/leerplannen/basisonderwijs, geconsulteerd oktober 2019.
  • Maes, J. (2017). De leraar die de wolken meet. Een pleidooi voor kunsteducatie. Tielt: Uitgeverij Lannoo nv.
  • Onderwijsdoelen basisonderwijs via Onderwijsdoelen.be, de officiële website van de Vlaamse overheid, uitgegeven door Agentschap voor Hoger Onderwijs, Volwassenenonderwijs, Kwalificaties en Studietoelagen (AHOVOKS). https://onderwijsdoelen.be/ , geconsulteerd oktober 2019.
  • Patty Roos over het belang van informatieve boeken in de klas (Meer Taal, jrg.2 nr.1, 2014, p.22-23). In deze column, verschenen in het tijdschrift ‘Meer Taal’ (nummer 1, jaargang 2, 2014), kan je lezen over het gebruik van informatieve boeken in de klas en het effect daarvan op kinderen.
  • Van Rompaey, A. (2018). Conferentieboek 32ste Conferentie Onderwijs Nederlands, 2018, pagina 6 – 10, http://188.166.31.53/~taaluniete/wp-content/uploads/2018/01/hsn_32_conferentieboek.pdf  en http://188.166.31.53/~taaluniete/bijdrage/mindmappen-met-kleuters/ , geconsulteerd 6 oktober 2019.
  • Van Rompaey, A. (2018). Mindmappen met kleuters, een boeiend verhaal! Lezing op de 32ste HSN-conferentie, 16 november 2018, Brussel.
  • Van Wichelen, R. (2019). Beeldtaalontwikkeling. Onuitgegeven cursus, Brussel: Odisee.
  • Zin in leren! Zin in leven! (Zill). Leerplan Katholiek Onderwijs Vlaanderen, https://zill.katholiekonderwijs.vlaanderen/#!/, geconsulteerd oktober 2019.

3 gedachtes over “(Met) boeken wérken in de kleuterklas!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.