Elke kleuter heeft het recht om actief bij te dragen aan het schoolleven

Onderzoekster Nadine Correia (ISCTE-IUL) schreef dit blogbericht op EarlyYearsBlog.eu. We vertaalden dit voor jullie naar het Nederlands, en pasten het aan.

De kinderrechten krijgen meer en meer aandacht. Bijvoorbeeld, het kinderrecht om actief bij te mogen dragen, of ‘participeren’, wordt in allerlei sectoren erkend. Maar dit recht vertalen naar de onderwijspraktijk met jonge kinderen blijft een uitdaging. Waar gaat het eigenlijk over, waarom is het belangrijk, en hoe kunnen we dit kinderrecht promoten? Dat zijn vragen die nog maar relatief kort door wetenschappers onderzocht worden.

Wat betekent het kinderrecht om te participeren? 

Het kinderrecht om actief bij te dragen is een universeel mensenrecht en essentieel om een cultuur van democratie en burgerschap te vestigen. Het kind wordt daarom beschouwd als een rechthebbende, met competenties, actieve stem en keuzevrijheid [1]. Volgens het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind [2], aangenomen in 1989, hebben kinderen het recht om hun mening te uiten en invloed uit te oefenen in alle aangelegenheden die hen aangaan, van familie tot onderwijs. Dit betekent dat elk kind, ongeacht zijn leeftijd of individuele kenmerken, gehoord wordt en dat er rekening wordt gehouden met zijn mening [3].

Waarom is dit belangrijk?

Er zijn verschillende mogelijke voordelen van het kinderrecht om te participeren, niet alleen voor kinderen, maar ook voor organisaties, beleidsmakers en de samenleving als geheel [3]. Organisaties die de participatie van kinderen bevorderen, reageren beter op hun behoeften en worden toegankelijker en efficiënter. Wanneer kleuterleerkrachten een pedagogie van participatie [4] aannemen of voor een kindgerichte benadering kiezen, kan dit bij hen leiden tot de verwerving van nieuwe vaardigheden en kennis, en ook tot een grotere tevredenheid.

Deze klas is zo mooi omdat de leerkracht luistert naar de kinderen. Jongens en meisjes kunnen kiezen en doen wat ze willen. (A., 5 jaar oud)

De mogelijke voordelen voor het kind zelf zijn een verhoogd zelfvertrouwen en gevoel van eigenwaarde, de ontwikkeling van communicatieve vaardigheden en samenwerking met gelijken, evenals toegenomen vaardigheden voor besluitvorming en conflictoplossing [5, 6]. Het kinderrecht op participatie bevorderen betekent ook hun autonomie en competentie bevorderen, doordat de kinderen relaties met de anderen aangaan, wat van fundamenteel belang is voor de motivatie en het welzijn van kinderen [7].

Bij onderwijsevaluaties is het kinderrecht om te participeren vaak opgenomen als een belangrijk kwaliteitscriterium. Er werd een positieve relatie vastgesteld tussen het recht van kinderen om actief bij te dragen en de kwaliteit van de kleuterscholen. Dit suggereert dat kinderen die kleuterscholen van hoge kwaliteit bezoeken, meer mogelijkheden tot participatie noemen en meer invloed uitoefenen in besluitvormingsprocessen [8].

Hoe kunnen kleuteronderwijzers dit kinderrecht ondersteunen? 

Om kinderen te respecteren en te erkennen in het besluitvormingsproces, moeten kleuteronderwijzers investeren in meer democratische interacties (niet gebaseerd op de macht en controle van volwassenen), waarbij kinderen hun mening kunnen geven en hun bijdragen worden overwogen.

We delen graag 3 praktijken om dit kinderrecht te bevorderen:

Luister naar kinderen

  • Neem een gevoelige houding aan en creëer een omgeving waarin kinderen voelen dat hun bijdragen worden gewaardeerd en overwogen, door bijvoorbeeld hun mening te vragen over een verhaal dat ze zojuist hebben gehoord. 
  • Geef kinderen dagelijks de mogelijkheid om hun ervaringen tijdens groepsactiviteiten  uit te wisselen door hen bijvoorbeeld met elkaar te laten delen hoe hun weekend was.
  • Creëer specifieke situaties waarin kinderen kunnen participeren; vraag wat ze zouden willen doen of welke materialen ze zouden willen gebruiken.
  • Laat kinderen zich vrij en zelfverzekerd voelen om te praten over hun behoeften, interesses en voorkeuren. Geef hen ruimte om leiding en initiatief te nemen.

Betrek kinderen en geef hen verantwoordelijkheid

  • Betrek kinderen wanneer je doelen bepaalt en een werkplanning opstelt, wees bereid om de oorspronkelijke plannen te wijzigen en aan te passen aan de interesses van kinderen.
  • Stel klasregels op samen met kinderen, zoals het klaslokaal schoonmaken of het aantal kinderen per hoek bepalen.
  • Geef kinderen de verantwoordelijkheid voor dagelijkse taken, zoals een huisdier voeren of materiaal verspreiden onder leeftijdsgenoten, of taken opnemen bij de opstart van de dag.
  • Betrek kinderen bij het verifiëren en evalueren van vooropgestelde doelen, door tafels te vullen of zelfs echte klasvergaderingen te organiseren.

Moedig kinderen aan om zelf te kiezen en initiatief te nemen

  • Laat kinderen kiezen wanneer en met wie ze willen spelen, door hen vrijheid en autonomie te geven.
  • Respecteer de ritmes en voorkeuren van kinderen, zodat ze bijvoorbeeld kunnen beslissen wanneer ze willen tekenen en wanneer ze willen spelen.
  • Creëer kansen voor kinderen om activiteiten te ondernemen en voorstellen te doen, waardoor nieuwe projecten kunnen ontstaan, gebaseerd op de ervaringen en interesses van kinderen.
  • Vergemakkelijk de toegang van kinderen tot verschillende materialen en speelgoed, bijvoorbeeld door dozen[JC3] binnen hun bereik te labelen, zodat ze deze vrij kunnen verkennen.

Wat zeggen kinderen zelf?

In een recent onderzoek werden 43 kinderen tussen 4 en 6 jaar geïnterviewd om hun ideeën over het kinderrecht om te participeren in kaart te brengen [9]. Elk kind kreeg twee identieke afbeeldingen van klasruimtes te zien die alleen verschilden van kleur. Bij één afbeelding vertelde de onderzoeker over een klaswerking met participatie, en bij de andere afbeelding over een klaswerking zonder participatie. Kinderen vonden dat ze meer mogelijkheden hadden om keuzes te maken in de klas die beschreven werd als met participatie. Tegelijkertijd werd de klasruimte waarin participatie plaatsvindt door kinderen consequent beschreven als de ruimte waarin ze zich beter voelen, meer plezier hebben en het liefst hebben. Kinderen blijken dus klassen meer te waarderen wanneer ze worden gekenmerkt door participatiepraktijken, volgens dit onderzoek.


Deel uw ervaringen met ons!

Hoe promoot jij het recht van kinderen om deel te nemen aan uw klas? Ben je van mening dat er voordelen zijn voor de ontwikkeling van kinderen, bij het uitoefenen van dit recht? Welke zijn dat? Welke obstakels kom je tegen in je dagelijkse praktijk?

Handige links: 

Referenties

  • [1] Sarmento, M. J., Fernandes, N., & Tomás, C. (2006). Participação social e cidadania ativa das crianças [Social participation and children’s active citizenship]. In D. Rodrigues (Ed.), Inclusão e educação: Doze olhares sobre a educação inclusiva[Inclusion and education: Twelve looks on inclusive education] (pp. 141-159). São Paulo: Summus Editorial.
  • [2] United Nations (1989). United Nations Convention on the Rights of the Child. New York: United Nations.
  • [3] Horwath, J., Hodgkiss, D., Kalyva, E., & Spyrou, S. (2011). You respond: promoting effective project participation by young People who have experienced violence. A guide to good practice through training and development.Sheffield: University of Sheffield.
  • [4] Formosinho, J., Lino, D., & Niza, S. (2007). Modelos curriculares para a educação de infância [Curricular models for early childhood education](3.a Ed.). Porto, Porto Editora.
  • [5] Kirby, P., & Bryson, S. (2002). Measuring the magic? Evaluating and researching young people’s participation in public decision making.London: Carnegie Young People Initiative.
  • [6] Sinclair, R. (2004). Participation in practice: Making it meaningful, effective and sustainable. Children & Society18, 106–118.
  • [7] Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being.American Psychologist55, 68–78.
  • [8] Sheridan, S. (2007) Dimensions of pedagogical quality in preschool. International Journal of Early Years Education15(2), 197-217.
  • [9] Correia, N., & Aguiar, C. (2017). Choosing classrooms: A structured interview on children’s participation right. International Journal of Educational Research82(1), 54-62.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.