Weer of géén weer: we trekken met onze kleuters naar buiten!

Twee kleuterjuffen delen hun ervaringen en tips over de natuur als krachtige leeromgeving.

Een krachtige leeromgeving voor kleuters associëren we vaak met een rijk aanbod IN de klas. Maar wat met het aanbod buiten de klasmuren? Een bos, een park of een veldwegje in de buurt biedt kleuters ruimte, leerkansen en mogelijkheden die een aanvulling vormen op een rijk klasaanbod binnen. In Scandinavische landen en de UK is de visie rond ‘outdoor learning’ al langer ingeburgerd maar ook in Vlaanderen zien we outdoor learning de laatste jaren toenemen.

Juf Gertie en juf Sanne, onze gastbloggers van deze week, delen enthousiast hun verhaal over hoe zij met hun kleuters proberen optimaal gebruik te maken van de leerkansen die de natuur rondom de school hen biedt.

Leerkansen liggen voor het grijpen! (Bergmans, 2016 en 2018)

Buiten de klasmuren vind je tal van mogelijkheden om te werken aan een waaier van verschillende ontwikkelingsdoelen. Een extra pluspunt is dat de natuur vaak mogelijkheden biedt die een klaslokaal niet heeft. Enkele voorbeelden:

  • De natuur biedt de ruimte die een klas niet heeft om bijvoorbeeld een grote knikkerbaan uit zand te maken:
  • De natuur biedt kansen tot sociale ontwikkeling: samen op avontuur gaan, samen genieten, samen onderzoeken, samen hutten bouwen, …
  • Kinderen komen tot rust én kunnen tevens veel bewegen en hun energie kwijt. De natuur is de ideale plek voor de ontwikkeling van de grote motoriek.
  • De natuur ligt vol met materiaal dat uitnodigt tot onderzoeken en ontdekken.
  • De natuur prikkelt alle zintuigen: horen, zien, voelen, ruiken en proeven.
  • Kinderen leren eerbied hebben voor de natuur. Zij zijn het, die later voor de natuur moeten zorgen.
  • Kinderen ontdekken de veranderingen van de seizoenen.
  • Kinderen verleggen hun grenzen in de natuur.
  • De natuur prikkelt de fantasie.
  • Voor elke leeftijd en voor elk kind zijn er uitdagingen in de natuur.
  • De natuur is een plaats met veel belevingsactiviteiten.

Inspirerende activiteiten

Als je denkt aan het naar buiten trekken, dan springt de fysische competentie als eerste naar voor. Maar werken aan kleine of grote motoriek is zeker niet altijd het hoofddoel. Ook wiskunde, taal, muziek, drama,… kan je integreren in een avonturentocht door de natuur zoals enkele voorbeelden illustreren.

Een wiskundige activiteit rond ‘drijven en zinken’ is ideaal om uit te voeren in een bos of een plek met waterplassen. De kleuters krijgen de opdracht om bootjes te bouwen met allerlei kosteloos materiaal. Ze moeten zelf uitdenken hoe ze hun boot maken zodat hun boot blijft drijven. Dan trekt de klas samen met de bootjes naar buiten en om ze uit te testen op de regenplassen. De kleuters gaan dus onderzoekend aan de slag en werken aan STEM-doelen. Om de boten goed uit te testen, moet er natuurlijk ook een ‘kapitein’ aan boord zijn. Eén kleuter staat klaar met een pollepel om de kapitein te ‘redden’ indien het misgaat… Nadien zoeken de kleuters verder in de natuur naar materialen die blijven drijven of zinken en worden ook deze materialen getest én besproken. Ook talige doelen (rond spreken, verwoorden, begrijpen,…) komen dus aan bod.

Ook muzische activiteiten zijn erg geschikt om in de natuur vorm te geven. Je aanbod aan materialen wisselt steeds vanzelf omdat de natuur haar aanbod elk seizoen vanzelf vernieuwt. De materialen die je ter plekke vindt, kan je combineren met andere materialen die je meeneemt. Zo kan je bijvoorbeeld met een bolderkar vol oude schilderijlijsten de natuur in trekken. De kleuters hebben allemaal een emmertje en gaan onderweg op zoek naar voor hen boeiende en bruikbare herfstmaterialen voor hun schilderij. Dan krijgen de kleuters de opdracht om per twee een schilderij te maken waarna een bespreking plaatsvindt en zelfs een kleine expositie voor ouders is mogelijk.

De rode vlag en andere tips (Bergmans, 2016 en 2018)

Voor heel wat kinderen is erop uit trekken naar de natuur nieuw. De context is anders en letterlijk en figuurlijk minder afgebakend dan een klaslokaal.

Hoe kan je kinderen ondersteunen als leerkracht? Enkele tips.

  • Zorg ervoor dat de kinderen zich veilig voelen.
  • Leer de kleuters kijken naar de natuur en speel in op wat je met verschillende zintuigen ervaart.
  • Sta stil bij wat de kleuters zelf opmerken en ga hier dieper op in.
  • Laat de kinderen in hun eigen tempo en volgens eigen behoeften ervaren en ontdekken.
  • Leef je in de fantasiewereld van kleuters in.
  • Rem kleuters enkel af als wat ze doen té gevaarlijk is. Kleine risico’s (vb: klimmen) zijn nodig om kinderen bepaalde vaardigheden aan te leren en hen te leren omgaan met risicosituaties (Lavryssen et al., 2015).
  • Een kind mag vuil worden. Communiceer hierover met de ouders. Door met ouders te spreken over de waardevolle momenten in de natuur, hebben ze ook meer begrip voor vuile kleding.
  • Ook in de natuur zijn de nodige afspraken en structuur noodzakelijk, net als in de klas. Hier zorgen vaste elementen, zoals de ‘rode vlag’ voor houvast. De kleuter van de dag mag deze dragen. Het kind met de rode vlag loopt voorop en de anderen mogen de vlagdrager niet voorbij steken. Zo voorkom je dat de kinderen ver voorop gaan lopen. Maar de rode vlag kan je ook gebruiken om een domein af te bakenen, wanneer je ergens stil staat met je groep om een opdracht uit te voeren.
  • Verder zijn er nog een aantal afspraken die je op voorhand best bespreekt met de kleuters omdat ze specifiek verbonden zijn aan de natuur.
    Wat kan en wat kan niet? Enkele voorbeelden.
    • Pluk geen bessen en paddenstoelen
    • Ben je op zoek naar wriemelbeestjes, doe het heel voorzichtig. Laat ze zo vlug mogelijk vrij op de plaats waar je ze gevonden hebt.
    • Laat geen afval achter
    • Breek geen takken af
    • Heb respect voor de natuur

Zoek het niet te ver: buiten is buiten!

Niet elke school ligt in een groene omgeving. Toch heb je niet steeds een bos nodig om naar toe te trekken. Het kan al voldoende zijn om de deur buiten te stappen. Zo kan je op tocht gaan naar een park, een akker, langs veldwegen, langs bermen,… Kortom: zoek het groen rondom je school op ook al is het niet veel.

Geprikkeld en wil je graag meer lezen?  
Juf Gertie schreef enkele boeken over haar ervaringen als kleuterjuf in de natuur: ‘Op stap met de bosjuf 1’ en ‘Op stap met de bosjuf 2’.

Op Facebook kan je haar ook volgen via ‘Op stap met de bosjuf’. Hier deelt ze de avonturen die ze beleeft samen met juf Sanne en de 40 kleuters met wie ze wekelijks naar buiten trekt.

Verder organiseert het Provinciaal Natuurcentrum Limburg ook navormingen rond de boeken van juf Gertie. Meer info vind je op deze website: http://www.provinciaalnatuurcentrum.be/pncaanbodendiensten#44482-59887

De lerarenopleiding UCLL biedt eveneens navormingen aan over outdoor learning. Via deze website vind je meer info en kan je je inschrijven: https://www.outdareteaching.be.

Momenteel loopt er ook 3-jarig ERASMUS+ project – Go Out and Learn, GOaL – waarin 4 partnerlanden (Noorwegen, Engeland, Italië & België) samenwerken en succesvolle uitgewisselde lesideeën over outdoor learning zullen bundelen.

Bronnen:
Bergmans, G. (2016). Op stap met de bosjuf. Bree: uitgeverij Vertelpunt.
Bergmans, G. (2018). Op stap met de bosjuf 2. Bree: uitgeverij Vertelpunt.
Facebookpagina – op stap met de bosjuf.
Lavryssen, A., Bertrands, E., Leyssen, L. & Smets, L. (2015). Risky-Play at School. Facilitating Risk Perception and Competence in Young Children. European Early Childhood Education Research Journal, 25 (1), 89-105.

3 gedachtes over “Weer of géén weer: we trekken met onze kleuters naar buiten!

  1. Beste
    Graag wil ik de bijscholing volgen met juf Gerrie waarvan sprake is in de nieuwsbrief . Maar bij nader inzien zijn die dagen al gepasseerd .
    Is er nog een mogelijkheid om tijdens schooljaar 19-20 deel te nemen aan een wandeling of bijscholing ?
    vriendelijke groeten
    Rit Boogaerts

    Like

    • Dag Rit, fijn dat je geïnteresseerd bent! Op 9 oktober gaat er in de bosklas in Wurfeld (achter de school van juf Sanne en juf Gertie en tevens door hen ingericht) een navorming door voor 2,5 en 3 jarigen. Op 16 oktober gaat op dezelfde plaats een navorming door voor 4 en 5 jarigen en leerlingen van de eerste graad lager onderwijs. Deze vormingen zullen nog verschijnen op de website van het provinciaal natuurcentrum en de facebookpagina van juf Gertie.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.