Van mijn papa mag dat wél! Over opvoeden en hoe je dat samen kan doen

Ouders, leerkrachten, grootouders,… Allemaal zijn ze betrokken bij de opvoeding van een kind. En allemaal hebben ze hun eigen visie en aanpak.  Om verschillende actoren in het leven van een kind te ondersteunen bij het samen opvoeden, ontwikkelden lectoren aan de lerarenopleiding van UCLL een ‘opvoedingstrap’. Gastblogger Anne Slaets legt uit hoe die wordt opgebouwd.

Kinderen opvoeden doe je niet alleen. Neem nu Viv, een vrolijke kleuter van vijf jaar. Zij heeft net zoals ieder ander kind meerdere opvoeders. Elk met eigen opvattingen maar ook met eigen vragen en onzekerheden.

  • Juf Sarah: hoe kan ik mijn relatie met Viv nog versterken?
  • Papa: geef ik niet te veel toe aan Viv?
  • Mama: waarom begint Viv altijd zo te zeuren in de avondspits van het huishouden?
  • Opa: leg ik de lat soms niet te hoog voor mijn kleindochter?
  • Turnmeester Nabil: Viv is opvallend stil tijdens de bewegingslessen. Hoe kan ik haar meer doen stralen?
  • Pluspapa: welke rol speel ik in de opvoeding van Viv?

Het belang van samenspel tussen de verschillende opvoeders van een kind, werd eerder al in de verf gezet door Peter Adriaenssens in zijn boek Verbolgen verbonden. Hoe beter opvoeders samenwerken, hoe beter het opvoeden loopt, schreef hij (2018). Maar hoe begin je daaraan, als je weet dat iedereen in het netwerk rond het kind een andere rol en achtergrond heeft? Wat kan de opvoeders van Viv en andere kinderen helpen om met elkaar in gesprek te gaan over opvoeding en elkaar te inspireren en ondersteunen?

Om aan deze vragen tegemoet te komen werden significante pedagogische insteken die een positieve invloed hebben op opvoeding (Omer, 2011; Dweck, 2011; Webster Stratton, 2007) samengebracht en herkenbaar voorgesteld in de bouwstenen van een ‘opvoedingstrap’.

Deze opvoedingstrap is tijdens focusgesprekken voorgelegd aan en verder verfijnd met ouders, leerkrachten en mensen uit het opvoedingswerkveld. Ook is hij in scholen uitgetest als ondersteuningsmiddel tijdens team- en oudergesprekken. Zo is de trap uitgegroeid tot een hulpmiddel dat ondersteuning biedt in de zoektocht naar een gemeenschappelijke taal rond opvoeden tussen verschillende opvoedingspartners.

De verschillende bouwstenen doe ik hieronder, één voor één, beknopt uit de doeken.

Bouwsteen 1: Warme en veilige sfeer

De eerste bouwsteen, helemaal aan de basis van de trap, is meteen ook de belangrijkste. De sleutel voor een succesvolle opvoeding is het scheppen van een warme en veilige sfeer. Luisteren, praten, spelen, samen tijd doorbrengen, er zijn voor je kind en het laten voelen dat het er echt toe doet: zo werk je aan een sterke relatie en voorkom je heel wat opvoedingsproblemen. Dat zit soms in kleine dingen zoals de juf die bewuster aandacht geeft aan Viv met een knuffel, een glimlach en een gedeeld vreugdemomentje (Klein, 2003). Ook zou ze meer tijd kunnen maken om met haar aan relatiespel te doen. Doorslaggevend in dit soort van spel is dat het kind zich waardevol voelt doordat de opvoeder hem volgt in zijn spel, nabij is en sensitief reageert (Vancraeyveldt et al., 2015). En waarom zou juf Sarah ook niet eens het gesprek aangaan met Vivs ouders en vragen of zij geen tips hebben om haar relatie met hun kleuter te versterken?

Bouwsteen 2: Inleven 

Na de stevige basis volgt een tweede bouwsteen: inleven. Die vertrekt vanuit de eenvoudige vraag ‘wat wil jij mij met je gedrag vertellen?’. Zo kan de turnmeester veel beter inspelen op Viv als hij kan achterhalen waarom zij zo stil is. Misschien heeft Viv ruzie met een vriendje, is ze bang voor de turnoefeningen of heeft ze gewoon slecht geslapen? Ook hier kan de turnmeester te rade gaan bij  juf Sarah: hoe verklaart zij het gedrag van Viv?Deze bouwsteen kan Vivs mama ook doen inzien dat haar zeurende meid gewoon moe is na een lange dag op school en gewoon wat aandacht wil van iemand die ze doodgraag ziet. Als zij dat beseft, kan ze gepaster inspelen op het gedrag van haar kind. 

Bouwsteen 3: Aanmoedigen en uitdagen

Als opvoeder is het cruciaal dat je oog hebt voor het positief gedrag en de inzet van kinderen. Nog belangrijker is dat je hen dit ook laat voelen door aanmoedigingen, zowel klein als groot. Die derde bouwsteen komt vaak spontaan tot stand, maar wordt een pak moeilijker bij  herhalend storend gedrag.  Het maakt dat we onbewust blind kunnen worden voor het goed gedrag van het kind. Als je het zo bekijkt, zou Vivs mama een compliment kunnen geven als haar kind even alleen speelt, ook al zeurde ze daarnet nog de oren van haar hoofd. Zo merkt Viv dat mama ziet dat ze haar best doet. En dat doet het meisje deugd. Misschien dat zeuren dan toch niet de beste manier was om mama’s aandacht te  krijgen?

Het is een misverstand dat gedrag perfect moet zijn om erkenning te krijgen. Wanneer kinderen nieuw gedrag leren mogen ze eigenlijk voor ieder klein stapje in de goede richting aangemoedigd worden (Dweck, 2011). Op die manier gaan ze minder snel afhaken. De opa van Viv mag de lat dus best hoog leggen voor zijn kleindochter die wilt leren fietsen. Door haar inzet te bewonderen bij kleine overwinningen kan hij haar beetje bij beetje vertrouwen geven en verder uitdagen. ‘Kijk, je durft alweer een stukje verder te fietsen. Wat heb jij je best gedaan! En zo knap hoe je zelf zei dat ik je mocht loslaten.’ 

Bouwsteen 4: Structuur

De laatste grote bouwsteen bij het opvoeden is het bieden van structuur. Kinderen hebben regelmaat en afspraken nodig om transparantie en voorspelbaarheid te krijgen. Een duidelijke afspraak kan bijvoorbeeld helpen bij een zeurende Viv tijdens de avondrush: terwijl mama kookt speelt Viv alleen en na het eten maakt mama tijd om samen iets leuks met haar te doen. Noem het geplande quality-time. Het feit dat mama en Viv deze afspraak samen hebben gemaakt, motiveert Viv nog meer om haar best te doen. In een onbewaakt moment kan Viv opa wel eens naar het hoofd slingeren ‘dat ze dat wel mag van papa’. Maar opa hoeft niet bang te zijn dat Viv hem niet meer graag gaat zien omdat zijn regels misschien wat strenger zijn. Kinderen kunnen over het algemeen heel goed om met regels en grenzen, of die nu komen van  hun pluspapa, de opa of een juf. Belangrijke voorwaarden zijn wel dat ze voor hen duidelijk zijn én er door de betrokken opvoeder ook voldoende geïnvesteerd is in de voorgaande bouwstenen.

Verwevenheid bouwstenen

Bovenstaande bouwstenen werken niet los van elkaar. Ze zijn met elkaar verweven en hebben een wederzijdse invloed op elkaar. Zo zal een afspraak pas tot zijn recht komen als hij wordt gemaakt in een positief en veilig basisklimaat. En zo voelt een kind zich ook veel veiliger als de situatie voorspelbaar is. Het komt er dan ook op aan om helder én zorgzaam te communiceren met kinderen.

En de bovenste bouwblokjes dan?

Er wordt tussen opvoedingsexperten veel gedebatteerd over de zin en de onzin van belonen, negeren, time-out en straffen. Telkens opnieuw bots je op voor- en tegenstanders. Met de visualisering van de opvoedingstrap willen we beklemtonen dat je eigenlijk maar mag komen tot één of meer van de bovenste bouwblokjes als je sowieso grondig hebt ingezet en nog steeds inzet op de onderliggende bouwstenen. Op die manier zullen veel opvoedingsproblemen voorkomen worden en zal het in veel gevallen zelfs niet meer nodig zijn om interventies zoals belonen, negeren, time-out en straffen toe te passen. En als die dan in bepaalde situaties toch nodig blijken dan zal hun impact op het kind vaak veel beklijvender en herstelgerichter zijn. Waarom? Omdat de basisrelatie tussen opvoeder en kind goed zit. 

Tot slot…

Er zijn heel wat manieren om de opvoedingstrap concreet in te zetten in een schoolwerking. Gebruik hem bijvoorbeeld als gesprekstool over opvoeding tijdens teamvergaderingen om zo de neuzen van je collega’s in dezelfde richting te krijgen. Of licht de trap toe tijdens infovergaderingen met ouders om zo met hen in gesprek te gaan over de opvoedingsvisie van je school. Je kan de trap ook een zichtbare plek geven in je klas en er telkens naar verwijzen tijdens formele of informele gesprekken over opvoedingstopics met collega’s en ouders.

Hoe zou jij hem gebruiken? We horen het graag!

Interessante link:

Referentielijst:

  • Adriaenssens, P. (2018). Verbolgen verbonden. Opgroeien in een complexe wereld. Tielt: Lannoo en De Standaard.
  • Dweck, C. (2011). Mindset, de weg naar een succesvol leven. Amsterdam: SWP.
  • Huyse, M. & Slaets, A. (2018). In dialoog over opvoeding. Opvoedingstrap: samen opvoeden. HJK, 46 (3), 22-25.
  • Huyse, M. & Slaets, A. (2018). Van papa mag het wél! Over een zoektocht naar het gouden recept over samen opvoeden (Intern rapport). Leuven, UC Leuven-Limburg.
  • Huyse, M., Vancraeyveldt, C., Bertrands, E., Vastmans, K., Borghgraef, F., Colpin, H., Verschuren, K., & Colpin, H. (2016). Samen-Spel in de klas. Kleuters & ik, 32 (4), 6-10.
  • Klein, P. (2003). Early Intervention: Mediational Intervention for Sensitizing.  Caregivers. New-York: Mc Graw Hill.
  • Omer, H. (2011). Nieuwe autoriteit. Samen werken aan een krachtige opvoedingsstijl thuis, op school en in de samenleving. Amsterdam: Hogrefe Uitgevers BV.
  • Snijder, L. (2018). Aan de slag met mindset. HJK, 45 (10), 10-13.
  • Vancraeyveldt, C., Verschueren, K., Wouters, S., Craeyevelt, S., Noortgate, W., & Colpin, H. (2015). Improving teacher-child relationships and teacher-rated behavioral adjustment amongst externalizing preschoolers: Effects of a twocomponent intervention. Journal of Abnormal Child Psychology, 43 (2), 243-257.
  • Webster-Stratton, C. (2007). Pittige jaren. Praktische gids bij het opvoeden van jonge kinderen. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
  • Zeanah, C., Berlin, L., & Boris, N. (2011). Practitioner review: clinical applications of attachment theory and research for infants and young children. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 52 (8), 819-833.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.