Elkaar respecteren? Dat leer je kleuters niet met schaamte

Jules komt bij de juf op de speelplaats en zegt met een verontwaardigd gezicht: ‘Ju-uf, Amélie heeft mijn fiets afgepakt!’ De juf reageert prompt: ‘Klikken is niet lief, Jules! Dat doen wij niet!’. Ze herhaalt het nog eens tegenover de hele groep kleuters: ‘Jullie mogen niet klikken zoals Jules! Dan ben je een lelijke klikspaan.’

Het probleem met de fiets wordt even uit de weg gegaan, maar heeft Jules op zijn minst geleerd dat klikken geen sociaal wenselijk gedrag is? NEEN! Die conclusie leid ik af uit een gloednieuw Engelstalig overzicht van hoe kleuters leren. De onderzoeksgebaseerde tips gaan onder meer over hoe kleuters anderen leren respecteren.

De ontwikkeling van respect

Voordat je een ander kunt respecteren, gaat daar een heel ontwikkelingsproces aan vooraf. Kleuters moeten eerst emoties leren herkennen voordat ze hun eigen emoties kunnen regelen of het perspectief van een ander kunnen innemen. Kleuters voelen dan ook nog geen empathie zoals een volwassene dat doet. Ze kunnen zich nog niet goed inleven in de gevoelservaringen van een ander, maar ze kijken vaak hoe die ander reageert, en nemen dan deze reactie over. Kinderen die al snel empathie kunnen voelen, en ook begrijpen dat een ander soms verschillend denkt, tonen later vaak positief sociaal gedrag zoals delen en samenwerken.

Geen onrealistische verwachtingen koesteren

Kleuters zijn nog in volle ontwikkeling, en ontwikkelen ook niet allemaal even snel. Koester daarom geen onrealistische verwachtingen tegenover kleuters, en reken hen daar dan ook niet op af. Zo beseffen kleuters nog niet altijd dat ze door te klikken de andere kleuter in de problemen kunnen brengen en hem een nare ervaring met onprettige gevoelens kunnen bezorgen wanneer de leerkracht die ander straft. Wanneer een leerkracht een dergelijke kleuter als klikspaan bestempelt veroorzaakt dat bij hem vooral verwarring en schaamte.

Ook vragen zoals ‘Wat zou jij voelen als X dit bij jou deed?’ zijn moeilijk voor kleuters die nog niet goed het perspectief van een ander kunnen innemen. Hetzelfde geldt trouwens wanneer je kleuters terechtwijst als ze vloeken. Dat wordt enkel aangeraden wanneer je voordien bewust aan de kleuters hebt geleerd hoe ze hun (negatieve) emoties beter kunnen uitdrukken. Anders schaamt die kleuter zich, en zulke gevoelens van schaamte brengen hem niet tot verdere ontwikkeling.

Nog meer tips om een ander te leren respecteren

  • Praat vaak over de eigen gevoelens en benoem ook die van de kleuters. Die glimlach op jouw gezicht toont dat je gelukkig bent vandaag. Ik heb de indruk dat je boos bent.
  • Ondersteun kleuters om fantasiespel te ontwikkelen. Ook bij het voorlezen kan je aandacht schenken aan de wijze waarop elk personage de wereld anders beleeft. Lees vaak sociale verhalen voor om sociale dilemma’s te bespreken zoals jaloers zijn, pesten, …
  • Creëer een gemeenschapsgevoel in de klas, verwoord duidelijk jouw verwachting en geef de kleuters verantwoordelijkheid voor de materialen, de ruimte, elkaar. Geef kinderen vaak de kans om zorg te dragen. Laat hen zorg dragen voor dieren of planten, laat hen kaartjes tekenen voor een zieke klasgenoot.
  • Zorg ervoor dat jouw klaslokaal en jouw materialen de diversiteit van kinderen en gezinnen weerspiegelen, en vermijd stereotypen.

Bron: Deans for Impact (2019). The Science of Early Learning. Austin, TX: Deans for Impact.

Het rapport beantwoordt nog 11 andere vragen over het leren van jonge kinderen vanuit wetenschappelijk onderzoek, met de focus op kunnen handelen (agency in het Engels), geletterdheid en wiskundige ontwikkeling. In het Engels, maar heel leesbaar en toegankelijk voorgesteld.

Bron van de foto: https://pxhere.com/en/photo/1204340 (CC0 Public Domain)

Een gedachte over “Elkaar respecteren? Dat leer je kleuters niet met schaamte

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.