Een krachtige taalleeromgeving voor kleine (en grotere) kinderen

Het is maandagochtend. De klas zit in een kring op de grond. De juf in spe luidt de nieuwe week in. Dat doet ze met een muzikaal pak: een cadeautje dat de leerlingen aan elkaar doorgeven terwijl er muziek speelt. Zodra de muziek stopt, mag degene die het pak vastheeft, een laagje reclame-inpakpapier eraf halen.

Onder elke laag zit een vraag verstopt. Een spannende, een grappige en soms ook een griezelige. Of een vraag die de grond doet daveren. Maar in elk geval een vraag waarop niemand het antwoord weet. Ook de juf niet.

Hoe het schoolfeest eruit zou zien als de leerlingen zouden mogen beslissen, bijvoorbeeld.
De gamer die deze vraag kreeg, is er snel uit: ‘Allemaal play stations in de kantine!’
‘Ja!’ roepen de andere gamers van de klas.
‘Nee, een dansfeest!’ klinkt het verderop in de kring.

Wat de leerlingen zouden doen met vijf miljoen euro.
‘Weggeven’, zegt een leerling, ‘ik heb alles wat ik nodig heb, maar er zijn mensen voor wie dat niet zo is. Dat is toch zo, hè? Dus dan kunnen we dat geld beter weggeven.’

Of wat hun beste eigenschap is en waarom.
‘Hmm’, zegt een andere leerling, ‘sociaal, ja, sociaal. Iedereen is mijn vriend.’

De groep glundert. De juf knikt. Het glunderen zegt genoeg.

En welke rol de leerlingen in een soap zouden willen spelen en waarom.
‘Een grappige rol’, zegt het meisje dat doorgaans verlegen is, ‘ja, dat wil ik echt eens proberen. Ik denk dat ik dat goed kan.’

‘Dat weet ik zeker’, beaamt de juf, ‘dit kan niet anders dan een wijze (Gents voor ‘toffe’) week worden.’

Bovenstaand tafereel maakte ik enkele maanden geleden mee toen ik een leraar in spe ging observeren in het zesde leerjaar (groep 8 in Nederland). Ze begon de week met de werkvorm ‘Een muzikaal pak’. Dat ze met haar werkvorm ook volop aan taal werkte, en actief-productieve gesprekken voerde, was nog niet in haar opgekomen. En dat ze door haar reacties op de leerlingen een geloof in hun leerpotentieel, oftewel een growth mindset tentoonspreidde evenmin (Dweck, 2006, 2014; Stroobants, 2015).

Spookverhalen vertellen op zolder

Uit mijn doctoraatsonderzoek blijkt dat die gesprekken succesvol zijn in termen van taalvaardigheidsontwikkeling bij anderstalige kleuters. In augustus vorig jaar blogde ik erover op Kleutergewijs. Een maand later stond ik als kersverse lerarenopleider voor de klas. Om mijn studenten het potentieel van actief-productieve interactie zelf te laten ervaren, nam ik hen, na een reeks werkcolleges waarin ze zelf verhalen schreven en vertelden, mee naar Gentse scholen met veel anderstalige leerlingen. Het theoretisch kader hadden ze op zak. De verhalen waren geschreven en bij hun medestudenten getest. Het was tijd voor het echte werk.

Ze vertelden spookverhalen op de zolder van een Gentse school of namen een mysterieuze, gouden kiwi mee die de kinderen wel duizend talen deed spreken. Of: ze vertelden dat ze na het eten van een verboden taart in een kamer vol huiswerk waren beland… De leerlingen wisten er wel raad mee. ‘Wij maken het rekenhuiswerk!’ riep de klas.

Foto van Anne-Sophie De Lembre (Arteveldehogeschool)

Wat de vertelsessies op de basisschool met de studenten deden?

‘Die kinderen hebben eigenlijk heel veel ideeën’, besluit een student die bang was dat anderstalige kinderen niet zoveel kunnen.
‘Ja,’ valt een ander haar bij, ‘en ze zijn eigenlijk heel nieuwsgierig.’
‘Ja, ik weet het zeker’, besluit de tot verteller ontpopte student, ‘ik word juf’.
(Meer lezen? Lees mijn blog ‘Daar groeit een mens’)

Wil je zelf ook inzetten op actief-productieve interactie? Hierbij alvast drie tips:

  1. Kijk naar juf Jelke

In het kader van het lerend netwerk Kleine kinderen, grote kansen is Klasse gaan filmen in de klas van juf Jelke. Een van de afleveringen gaat over rijke taal, een andere aflevering over warme relaties opbouwen met kinderen. Juf Jelke laat zien hoe ze met allerlei kleuters, ook degenen die kwetsbaarder zijn en dus extra gebaat zijn bij een vangnet, een warme en positieve relatie opbouwt en daarvoor onder andere heel wat rijke gesprekken met hen opzet.

  1. Plan het ongeplande

Vind je het moeilijk om tijd te vinden voor die gesprekken? Een van de meest actief-productieve leerkrachten uit mijn onderzoek plant regelmatig ongeplande momenten. Dat zijn momenten waarop er van alles uit de kleuters kan komen, waarop de juf met hen meespeelt, met hen praat, … Maak dus ruimte in je weekrooster voor inbreng vanuit de kleuters; plan het ongeplande.

Vind je het moeilijk om ‘uit het niets’ kwaliteitsvolle interactie met kinderen op te zetten? Maak dan gebruik van werkvormen zoals het muzikaal pak waarbij je vooraf prikkelende vragen en problemen bedenkt die je aan je klas wil voorleggen. Ook kleuters kun je uitdagende vraagstukken voorschotelen, zoals uit onderstaande klasobservatie blijkt:

‘Nu heb ik een vraag voor jullie waar veel grote mensen al lang over denken: wie was er het eerst, de kip of het ei?’ vraagt de juf. Ze houdt in haar ene hand een plastic ei en in haar andere hand een pluchen kip.

‘De kip! Bertha [de kip] was eerst!’ roept een kleuter. […]

‘Nee, het eitje! Want dat koop je in de winkel!’ roept een andere kleuter. […]

‘Nee, nee, ík weet het!’ roept een jongetje. ‘Er was eens een kip die het eerst was. Dat was de allersnelste kip van de héle wereld, en die kip legde een ei!’
(Frijns, 2017, p. 48)

  1. Geloof in groei

De meest actief-productieve leerkracht uit mijn onderzoek laat ook een growth mindset zien. Als collega’s van ‘witte’ scholen haar vragen hoe ze met haar anderstalige kleuters vooruitgang boekt, want “die kunnen toch niks?” antwoordt ze:

“Ja, maar die kunnen wel veel, da’s gewoon een andere manier van werken.” (Frijns & Jaspaert, 2017, p. 69)

Met welk kind, klein of groot, wil jij deze week een actief-productief gesprek voeren?

 

Bio

Carolien Frijns is lerarenopleider en onderzoeker aan de Arteveldehogeschool in Gent. In 2017 promoveerde ze aan het Centrum voor Taal en Onderwijs (KU Leuven) op onderzoek naar taalverwerving bij anderstalige kleuters.

Referenties

Dweck, C. S. (2006). Mindset: The new psychology of success.New York, NY: Random House.

Dweck, C. S. (2014, november). Carol Dweck: The power of believing that you can improve. Raadpleegbaar via: https://www.ted.com/talks/carol_dweck_the_power_of_believing_that_you_can_improve

Frijns, C. (2017). Kip of ei? School- en klaspraktijk, 58(232), 48.

Frijns, C. & Jaspaert, K. (2017). Het kwik van de kinderen: over het stimuleren van taal leren in de kleuterklas. In K. Jaspaert & C. Frijns (Red.), Taal leren. Van kleuters tot volwassenen (pp.45-76). Tielt: Lannoo Campus.

Stroobants, H. (2015). Ik wil een moeilijke! Of: hoe help je kinderen een ‘growth mindset’ ontwikkelen? Raadpleegbaar via: https://kleutergewijs.wordpress.com/2015/11/25/ik-wil-een-moeilijke-of-hoe-help-je-kinderen-een-growth-mindset-ontwikkelen/

 

 

 

2 gedachtes over “Een krachtige taalleeromgeving voor kleine (en grotere) kinderen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s