Kloven dichten voor kansarmen werkt niet

De kloof tussen rijk en arm, het gaat vervelen. Erger dan dat is dat de kloof elke keer een beetje groter, een beetje onvermijdelijker wordt in het hoofd van degene die erover leert én bij degene die erover onderwijst. Ons woordgebruik stuurt immers ons denken, zoals in deze schitterende TED-Talk geïllustreerd wordt. In dit blogbericht zal ik kort uitleggen waarom het beeld van de kloof niet deugt en welke alternatieve beelden we hebben. Bekende en minder bekende.

Als je voor een kloof staat, ga je beter zitten

Ik beken, ik heb ongetwijfeld al geschreven over de kloof tussen de haves en have nots en die tussen de leerprestaties van rijke en kansarme kinderen. De kloof onderlijnt de ravijngrootte van de verschillen en drukt impliciet uit hoe schrijnend de auteur dat vindt. Wat zeker ook deel van de boodschap is, is het structurele karakter van het verschil. Het ravijn blijft, alle goede wil om ze te doen verdwijnen ten spijt. Psychologen noemen de gelatenheid die zich dan van mensen meester maakt aangeleerde hulpeloosheid. Als je geleerd hebt dat je verzetten of een oplossing zoeken geen zoden aan de dijk brengt, dan leg je je neer bij de feiten, hoe erg of onrechtvaardig die ook zijn. De slogan “de kloof een beetje dichten” wrong ook daarom.

De buitenbaan dan maar?

Dit beeld komt uit de atletiek: op een looppiste is de buitenbaan langer dan de binnenbaan. Deze metafoor werd gebruikt door wijlen professor Herman Deleeck en buitenbaandrukt veeleer hoop dan gelatenheid uit dan een gapende leegte. Het verschil tussen buitenbaan en binnenbaan lijkt overbrugbaar. Om je neer te leggen bij een verfstreep moet je een idioot zijn. Trouwens, wie wat harder loopt, kan nog mee. Hij bevindt zich niet aan de andere kant van een kloof. In de buitenbaan moeten lopen is nog altijd een nadeel, tenzij je ook wat verder in de bocht vertrekt.

Begrijp me niet verkeerd. Ik zeg niet dat het beeld van de buitenbaan beter is omdat het beter de werkelijkheid zou weergeven. Misschien vergoelijkt het beeld van de buitenbaan de werkelijkheid en zouden we om de waarheid recht te doen in atletiektermen moeten schrijven over een groep lopers die niet in het stadion mag lopen, laat staan er trainen onder deskundige begeleiding en met goede spikes aan hun voeten. Dat beeld drukt misschien net heel goed de segregatie in onze scholen uit, wat dan wel weer tot het te vermijden gevoel van aangeleerde hulpeloosheid zou kunnen leiden.

Geef mij maar een barst

Een barst kan je lijmen, hoor ik je al denken. Inderdaad. Een barst verdeelt en verenigt. Alleen doet ze dat niet naadloos. Als de barst groter is, mogen we er nog geen kloof in zien. Als je door de juiste  bril kijkt, blijft het een wat dikkere streep waar je moeiteloos kan overspringen en desnoods minder sportieve mensen over helpt. Dat was toch zo bij het monumentale kunstwerk Shibboleth van de Colombiaanse kunstenares Doris Salcedo. Een shibboleth is een bijzonder kenmerk dat mensen van elkaar onderscheidt. Het kan een woord zijn dat de ene groep wel kan uitspreken en de andere niet. De analogie tussen shibboleth en schild en vriend zal wie het opzoekt om meerdere redenen treffen. Maar een shibboleth kan net zo goed het al of niet hebben van een tattoo zijn of een gedragskenmerk dat een strikt onderscheid tussen groepen mogelijk maakt. Bezoekers in Tate Modern in London spraken naar verluidt over the crack, de barst. Ze positioneerden zich aan weerszijden, balanceerden met twee benen in twee werelden. Dat de installatie tijdelijk was, versterkt enkel de boodschap.

Kleuteronderwijzers opleiden

Is iets een kloof of een barst? Als lerarenopleider ga ik voor de barst. Het is niet omdat een breuklijn diep is, dat ze onoverbrugbaar is. Een barst heeft trouwens nog een ander voordeel. Ik associeer het met barstende hoofdpijn. Pijnlijk maar oplosbaar, met één of meerdere bruistabletten. In dit beeld roept de pijn ook om verlichting.

Het doet me terugdenken aan een excursie naar Roeselare die ik in september maakte met onze tweedejaarsstudenten. We werden onthaald door het team van Studio Globo, versterkt met enkele mensen van ’t Hope, een plaatselijke vereniging waar mensen in armoede het woord nemen. S en K, vormingswerker en ervaringsdeskundige, kregen ons heel stil toen ze hun eigen leven schetsten als 18-jarige en daarna dat van hun kinderen. Meer dan genoeg versus te weinig geld, de vanzelfsprekendheid van kansen nu en later versus constante stress over vandaag en morgen, zichzelf willen worden versus vooral niet ontmaskerd willen worden.

Toch nam ik er geen zwartgalligheid uit mee. Aangeleerde hulpeloosheid? Noch bij hen, noch bij mijn studenten. S en K hebben een soort van multi-perspectiviteit verworven, ze kennen de twee kanten van de barst en de krachten die hen opstuwen en neertrekken. Het hielp om mijn studenten een duidelijke boodschap mee te geven. Als gedreven en deskundig professional kan je barsten lijmen. Yes you can.

In die geest luisterden ze anders naar regels als “ga op huisbezoek”, “glimlach aan de schoolpoort” en “werk aan de executieve functies van je kleuters”. Juist geduid is het geen verbale boter aan de galg, maar zijn het gedragsaspirines.

T’Hope doet leven.

Kleine kinderen, Grote kansen, zeg maar.

https://en.wikipedia.org/wiki/Shibboleth

Cj1340 at English Wikipedia [CC BY-SA 3.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0) or GFDL (http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html)%5D, from Wikimedia Commons

 

3 gedachtes over “Kloven dichten voor kansarmen werkt niet

  1. De barst is prima te overbruggen denk ik. Ik merk zelf dat het ook een deel motivatie / betrokkenheid van ouders lijkt te zijn.

    We hebben hele enthousiaste ouders die zich aansluiten bij de taalklas om beter NL te leren, themauurtjes bij de kleuters volgen om te kijken hoe je thuis spel en ontwikkelijk kan creeeren, die we mee krijgen om boeken te gaan lezen al dan niet in eigen taal… Deze kinderen krijgen een positieve stimulans en kansen.

    Maar er zijn ook ouders die stug hun eigen taal blijven spreken, geen boeken mee willen naar huis etc. Dat zijn de leerlingen/ ouders bij wie ik een ‘kloof’ zie. Lastig contact maken. Iem tips???

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s