2018, het jaar van de jaarkalender voor en door kleuters

Beeld je eens in dat je vierjarige kleuters op maandag 8 januari de klas binnenkomen en een sliert verse kalenderblaadjes van je scheurkalender zien hangen. Over drie muren nodigt 2018 hen uit, maar ze beseffen het niet, net zo min als dat de weekends en verlofdagen iets hoger kleven. Later horen ze van jou dat het eigenlijk maar een half jaar is dat over de muren slingert, 1 januari tot de laatste schooldag voor de grote vakantie. De blaadjes van de zomervakantie in juli en augustus decoreren het stuk van de gang tot de klasdeur van je collega die bij de vijfjarigen staat. 1 september tot 31 december prijkt dan weer op de muren achter die deur van je collega.

Kijk eens voorbij de dag en de week

Met kleuters werk je doorgaans aan een dagelijks tijdsbesef. Je hebt het over voor- en namiddag, over vandaag, morgen en gisteren. In meer algemene termen kan je stellen dat de cyclische tijd voorop staat. Morgen komt de zon weer op en volgende week begint opnieuw met een maandag. Hoewel de invulling van je dagkalender licht kan wijzigen, ligt de basisstructuur vast. Evenzo met de week. Misschien staat ook in jouw klas een rijtje gekleurde flessen dat de dagen van de week voorstelt. Dag na dag en week na week wijs je ernaar, zonder dat je de flessen verwisselt. Maar waarom kijk je niet verder?

Four seasons in one… year

Kleuters zijn gefascineerd door veranderingen. De voortdurende opeenvolging van dag en nacht is er zo een die ze al kennen. Die van weekdag naar weekend en terug is voor ons wellicht relevanter dan voor kleuters. Voor de seizoenen geldt dat niet. Dat contrast zien en voelen ze net zo sterk aan als volwassenen. Hen in de mogelijkheid brengen om het seizoenenbinnenstebuiten_pluizerverschil te observeren en te documenteren helpt natuurlijk. Een bladknop verwondert je kleuters het meest als hij er de vorige keer nog niet was en de volgende keer een blad blijkt te bevatten. Leg het telkens vast op foto of tekening voor latere vergelijking. Je werkt wellicht zoals veel leerkrachten al rond de lente en de herfst. Maar als je nu ook stilstaat bij de winter en de zomer, merk jij direct wat jij en je kleuters gemist hebben. Het flapjesboek De seizoenen binnenstebuiten overtuigt je wellicht pas echt. Om het zogenaamde cyclische en biologische begrip van de tijd helemaal te laten landen, doen jullie er goed aan ook de collega’s in de lagere school te betrekken. De seizoenencyclus slijpt er immers pas echt in als je hem verschillende keren doormaakt. Het spreekt voor zich dat je collega’s niet alleen maar de aandacht moeten vestigen op waar jullie in de kleuterklas op focusten. Ze mogen naar eigen goeddunken verbreden en verdiepen.

Een stapje verder dan maar. Volg een werf.

Elke zaterdag loop ik langs een bouwwerf. Eerst werd een oud gebouw gesloopt en het puin geruimd. Vervolgens groef men een enorme put en hoorde ik een pomp de boel draineren. Het was slechts voorspel. De laatste maanden zag ik funderingen gieten, een megakraan monteren, een gelijkvloers en drie verdiepingen verrijzen. Zaterdag stonden er de eerste ramen in. De kans is groot dat ook in de buurt van jouw school een werf te volgen is. Anticiperen op een themaweek ‘bouwen’ met meerdere werfbezoeken is beter dan een eenmalig bezoek. Om het proces en het product van bedrijvigheid te zien, moet je nu eenmaal terugkeren, zelfs na de themaweek. Als je je foto’s telkens als geheugensteuntje onder je kalenderblaadje hangt, wordt het nog makkelijker. Je kan je kleuters doen opmerken dat die ene werf niet cyclisch is, maar dat het bouwen in de stad als geheel dat wel is. Op jullie vertrouwde pad naar het inmiddels opgeleverde gebouw zien jullie wellicht al een nieuw stuk grond bouwklaar maken. Denk eens na op welke thema’s je nog zou kunnen anticiperen en daarna weer terugblikken als je voorbij de grens van een week kijkt? Ook zo kan je thema’s beklijvend maken en verdiepend werken.

The full monty

Laat ons ambitieus doordenken. De eerste schooldag in januari zitten de kinderen nog vol Oud en Nieuw gedachten. Hebben ze voornemens of wensen voor 2018? Heb jij er? Jullie kunnen ze tekenen… en er een jaarboek mee beginnen.

Jullie kunnen elke dag ook aan het gezamenlijke jaarverhaal werken. Wie mag vandaag een tekening maken om onder het scheurkalenderblaadje van gisteren te hangen? Jij schrijft er enkele woorden bij. Een tekening van de uitstap, maar het kan net zo goed een krantenknipsel over een belangrijk nieuwsfeit zijn. Laat maar hangen, die tijdslijn zou ik zeggen. Altijd leuk om hun materiaal bij de hand te houden om naar terug te grijpen en verhalen op te dissen, zoals hoger met die foto’s van de bouwwerf. He, kijk eens hoeveel weken het geleden is dat we de foto van de kroon hebben opgehangen? Wie was er toen jarig? Wie is nu het oudst en hoeveel dagen is Josiane eerder geboren dan Mariela? De subjectieve tijd vliegt dan wel, de objectieve tijdslijn blijft hangen. De overgang van schooljaar zal des te magischer zijn. Nog eens gaan terugkijken kan natuurlijk. “Vandaag trokken we een foto van dezelfde boom als drie maanden terug, daar op de andere muur onder een bruin kalenderblaadje van de herfst. De nieuwe hangen we hier onder dit witte winterblaadje van vandaag. Hebben jullie er voor de grote vakantie met meester Raf ook een genomen?”

Andere ideeën om te spelen met de tijd werk ik nog uit voor een artikel in De Wereld van het Jonge Kind. Het zal wellicht iets voor de lente zijn.

Bronnen

Pitteau & Gervais (2011) De seizoenen binnenstebuiten, Lannoo.

 

 

Een gedachte over “2018, het jaar van de jaarkalender voor en door kleuters

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s