Agency: stem, keuze en eigenaarschap

Het kind dat in staat is zijn of haar eigen mening te vormen, heeft het recht die mening vrijelijk te uiten in alle aangelegenheden die het kind betreffen, waarbij aan de mening van het kind passend belang wordt gehecht in overeenstemming met zijn of haar leeftijd en rijpheid. Zo staat het in het Kinderrechtenverdrag. In de toelichting wordt dat nog verder vertaald als kinderen ruimte bieden om inspraak en invloed te hebben, mee te praten, mee te denken en mee te doen. In het Engels heet dat in één woord: ‘agency’.  Kinderen hebben een gevoel van agency als ze weten dat ze invloed kunnen uitoefenen op wat er met en rondom hen gebeurt.

In Mondragon nemen ze agency ernstig, ook bij de hele kleintjes

Op bezoek in een kleuterschool (0-6 jaar) luister ik naar het enthousiaste verhaal van de directeur die toelicht hoe de kinderen zélf beslissen wanneer ze klaar zijn voor een volgende groep. De inrichting van de school biedt daartoe open doorgangen tussen de groepsruimtes … ook voor de hele kleintjes. Peuters die daar al aan toe zijn, bewegen zich van het baby-verblijf (onder in de foto) de helling op naar de uitdagingen van het peuterdomein bovenaan.  Kinderen die de trip van beneden naar boven en weer terug nog een tijdje blijven maken, vallen onder de verantwoordelijkheid van twee kinderwerkers. Eéns een peuter zijn keuze gemaakt lijkt te hebben, wordt hij toegewezen aan de begeleider in die ruimte. Dezelfde werkwijze wordt ook gehanteerd in de volgende groepen.

De stem van de kleuter ernstig nemen

Vivian Gussin Paley schreef hoe ze in haar dagelijkse praktijk kleuters hun verhaal letterlijk liet dicteren, om het diezelfde dag nog met hen uit te spelen. Ze stelde bij het noteren geen vragen om het verhaal ‘verder af te maken’ of om er meer logica in te brengen. Na een paar zinnen las ze voor wat ze al neergeschreven had. Als een kleuter verbeteringen aangaf, nam ze die op. Diezelfde dag nog werd het verhaal door een groepje kleuters gespeeld. De verteller koos zelf de rol die hij/zij wilde spelen en ook de andere rollen werden verdeeld. Bij de jongste kleuters kon het verhaal uit één woord bestaan. Dat woord werd dan uitgebeeld. Vivian las het verhaal telkens letterlijk voor, zoals het gedicteerd was, met al zijn fouten: “De draak loopte naar de rots.” Ze sloot daar dan op aan met: “Kan iemand ons tonen hoe die draak liep?” Op die manier respecteerde ze de stem van de kleuter in het verhaal, zonder haar taak als begeleider in taalontwikkeling te verwaarlozen. Doordat kleuters hun eigen verhaal in de werkelijkheid zagen uitspelen, brachten ze in volgende versies spontaan meer samenhang en taal.

Echt kiezen

Je zag ze misschien al eerder opduiken: de beelden van de cirkelvormige kleuterschool in Japan, waar de inrichting enorm inzet op keuzemogelijkheden door de kleuters. Er is ruimte om de materialen binnen en buiten op een veelheid van manieren in te zetten en de designers hebben rekening gehouden met hoe kinderen spontaan hun eigen wereld gaan verkennen.

Bij agency gaat kiezen verder dan ‘zelf mogen bepalen in welke hoek je gaat spelen of wanneer je je werkblaadje maakt vandaag’.  Dat kan gelukkig ook al met enige ingrepen in je eigen klas. Kleuters kunnen meestal zelf bepalen wanneer ze toe zijn aan hun koek of appel. Je kan hen die vrijheid geven door een eethoekje in te richten in de klas. Samen met kleuters kan je afspreken wat er in de nieuwe hoek zal komen. Wordt het een garage, een bloemenwinkel of een bakkerij? Gerichte aandacht voor hun interesses biedt mogelijkheden om activiteiten en thema’s daarop af te stemmen. Naarmate kleuters zich beter kunnen uitdrukken kan je ook via gesprekken en stemrondes thema’s kiezen die ze willen uitdiepen en onderzoeken. In een Engelse kleuterschool leidde dat onder andere tot kleuters die gingen onderzoeken hoe de boodschappen die je op de computer intikt bij iemand anders kunnen toekomen.

Eigenaarschap

Schrijf jij wel eens op de tekeningen van je kleuters? Laat je hen zelf vertellen wat er dan op moet komen? Vraag je hen ook of het mag? Door te vragen of ik iets bij de tekening mag schrijven (en waar dan wel), laat ik het eigenaarschap van de tekening bij de kleuter. Wie mag de klas inrichten, het thema tot leven brengen in de inrichting, de klasblog opstellen? De trots die kleuters tonen wanneer ze zélf, samen met de juf, een groot kasteel gebouwd hebben met kartonnen dozen en grote stukken plakband, is rijker dan het aanvankelijk enthousiasme over het kant en klare kasteel dat de juf thuis schilderde. De kans dat kleuters verder blijven bouwen, overleggen en ontwerpen is groter met het zelfgebouwde kasteel en áls er eens iets stuk gaat, weten ze ook snel hoe het weer te herstellen.

Als kleuters zelf foto’s mogen maken in de klas, zien we niet alleen welk perspectief zij nemen, maar ook wat zij belangrijk genoeg vinden om vast te leggen en om eventueel later op terug te komen. Kleuters mee laten bepalen wat in hun portfolio of trotsdoos komt, geeft hen eigenaarschap van hun passie, interesse en kunnen. De klas mee laten kiezen welke foto’s in de klasblog kunnen, biedt niet alleen kansen tot ontwikkelen van multi-mediale geletterdheid, maar maakt van de blog ook hún blog. De kans is groter dat ze er straks thuis ook meer over kunnen en willen vertellen. De gesprekken die je hierrond met je kleuters hebt, zijn volwaardige activiteiten waarin taal- en denkontwikkeling een centrale rol hebben.

Zorgt al die aandacht voor agency niet voor een heleboel ikkertjes?

Een toenemende aandacht voor agency en onafhankelijkheid wordt soms beschouwd als het promoten van individualisme. Dat risico zit er in als we aandacht voor verbondenheid en erbij horen achterwege laten. Wanneer we agency en onafhankelijkheid echter binnen een kader van verbondenheid met een bredere gemeenschap plaatsen, helpen we kinderen zowel waarde te hechten aan het denken aan de anderen, als aan jezelf. Een goed evenwicht binnen een wereld waar al teveel voorbeelden zijn van ongezond overhellen naar één van beide kanten.

 

Bronnen:

 

Verdrag inzake de Rechten van het Kind Aangenomen door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties op 20 november 1989 Officiële Nederlandse vertaling. Geraadpleegd op https://www.kinderrechtencommissariaat.be/sites/default/files/bestanden/kinderrechtenverdrag_nederlandse_vertaling.pdf

Lee, T. (2016) Princesses, Dragons and Helicopter Stories. Storytelling and Story Acting in the Early Years. Oxton, Routledge.

Takaharu Tezuka (2015) De beste kleuterschool die je ooit hebt gezien. TED2015, Vancouver.

Touhil, L. (2013)  Promoting Independence and Agency. NQS PLP e-Newsletter. Geraadpleegd op
http://www.earlychildhoodaustralia.org.au/nqsplp/wp-content/uploads/2013/10/NQS_PLP_E-Newsletter_No64.pdf

Een gedachte over “Agency: stem, keuze en eigenaarschap

  1. Dit is op Blogcollectief Onderzoek Onderwijs herblogden reageerde:

    Hilde Stroobants vertaalt agency naar de peuter- en kleuterklas. Met prikkelende voorbeelden illustreert ze hoe je zelfs kleine kinderen een betekenisvolle stem kan geven in hun onderwijs. Een uitdagende evenwichtsoefening voor goede juffen en meesters die zowel het individu en de groep als het kleuterinitiatief en hun eigen aanbod in balans willen houden.

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s